Page 67 -

та – өлшеуіш құтыда даярлайды. Өлшеуіш ыдыс сұйықтықтың Ерітіндінің молярлық
көлемін тура өлшеуге арналған. Онда ерітінділерді сақтауға концентрациясы
(molar concentration) – 1 л
және химиялық реакцияларды жүргізуге болмайды. Өлшеуіш
(дм ) ерітіндіде еріген зат
3
ыдыстарға сонымен қатар өлшеуіш цилиндрлер, тамшуырлар мөлшеріне сай келетін
мен бюреткалар жатады. ерітінді концентрация-
Өлшеуіш құтылар (2-сурет) тамшы тәрізді мойны ұзын ыдыс- сын өрнектеу әдісі.
тар болып табылады. Құтының мойнында оған дейін сұйықтық
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Өлшеуіш ыдыс
құюды білдіретін дөңгелек белгі (сызық) салынған. Белгі құтыда (measuring laboratory
көрсетілген көлемге сәйкес келеді. glassware) – ерітінділерді
Берілген молярлық концентрациялы ерітіндіні даярлау үшін даярлауға және олардың
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ерітілетін заттың (қатты заттар үшін) массасын және ерітіндіні көлемін өлшеуге ар-
даярлайтын құтының көлемін білу жеткілікті. налған химиялық, көбі-
несе шыныдан жасалған
Мысал. 0.5 М натрий гидроксидінің NaOH ерітіндісін даяр- ыдыс.
лауға қажетті натрий гидроксидінің массасын анықта. Құтының
3
көлемі 200 см болып табылады.
Берілгені: M(NaOH)= 40 г⁄моль
-3
c(NaOH)= 0.5 V =200 • 10 дм 3
(ер-ді)
моль/дм 3 1. Ерітіндідегі натрий гидроксидінің мөлшері (моль):
V =200 cм 3
-3
(ер-ді) n(NaOH)= c • V =0.5 • 200 • 10 = 0.1 моль
(ер-ді)
c(ZnCl ) - ?
2 2. Ерітіндідегі натрий гидроксидінің массасы:
m(NaOH) = M n=40 • 0.1=4 г
Осылайша, берілген натрий гидроксидінің массасын даярлау үшін 4 г
зат қажет болады.

2-ТАПСЫРМА. Никельді қорғаныш қабатпен қаптау үшін никель (ІІ) суль-
3
фатының концентрациясы 2.0 моль/дм ерітіндісі қолданылады. Көлемі
▲ 2-сурет. Өлшеуіш
3
200.0 см ерітіндіні дайындауға қажетті есептеулер жүргіз.
құтылар
ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫС. Молярлық концентрациясы белгілі ерітінді
даярлау.
Қажетті реактивтер мен құрал-жабдықтарды пайдаланып, белгілі молярлық
концентрациялы ерітінді дайында. Шыны ыдыстармен жұмыс жасаған кезде
сақ бол және өлшеу ережелерін сақта. Барлық қажетті есептеулерді жүргіз.
Молярлық концентрациялы ерітіндіні даярлау ережелеріне назар аудар.
1. Ерітіндіні даярлауға қажетті тұздың массасын есепте.
2. Өлшеу ережелерін сақтай отырып, тұздың есептелген мөлшерін
таразыда өлше.
3. Өлшеуіш құтының 1/3 бөлігін дистилденген сумен толтыр.
4. Өлшенген тұзды құрғақ құйғы арқылы абайлап өлшеуіш құтыға сал.
5. Тұз ерігенше абайлап құтыдағы қоспаны араластыр. Бірақ құтыны
мойнынан ұстаудың қажеті жоқ.
6. Үнемі араластыра отырып, суды аздап құтыға құйып отыр.
7. Ерітіндіні белгісіне дейін соңғы тамшыларды тамшуырдың көме-
гімен тамыза отырып, белгісіне дейін жеткіз.
8. Құтының аузын тығынмен жауып, сегіздік тәрізді қимылмен 10–15
рет араластыр.

67