Page 71 -

4.4 Электролиттер мен

бейэлектролиттер. Электролиттік

диссоциация теориясы

▲ 1-сурет
балқымаларының электр тогын өткізу қабілеттеріне қарай ҰСҚА
Заттардың суда ерігіштігі мен алынған ерітінділердің қасиет-
Жолдағы көктайғақ
жүргізушілер мен
тері бірнеше рет химик-ғалымдардың зерттеу нысаны болды.
жаяу жүргіншілерге
ХІХ ғасырдың ортасында ғылымда ерітінділер теориясына екі
біраз қиындық
түрлі көзқарас болды, ерітінділер анықталмаған (стехиометрия-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
туғызады (1-сурет).
лық емес) қосылыстар немесе механикалық қоспалар ретінде
Адамдар қарапайым
қарастырылды. Швед ғалымы Сванте Аррениус 1887 жылы
әрі тиімді күрес
жолын тапты: елді
сулы ерітінділердегі болып жатқан үдерістерді түсіндіретін
мекендегі жолдар
электролиттік диссоциация теориясын ұсынды.
мен жаяужолдарға
ЖОБАЛЫҚ Н
Кейбір заттардың ерітілген немесе балқыған күйінде электр
тұз себеді. Ол үшін
тогын өткізетіндігі, ал басқаларының тура сол жағдайда электр
тогын өткізбейтіндігі белгілі. Ерітінділердің немесе олардың
емес, қоспалары бар
техникалық тұзды
пайдаланады.
заттарды екі топқа жіктеуге болады – электролиттер және бей- таза ас тұзының өзін
электролиттер.
ТІРЕК СӨЗДЕР:
ЗЕРТХАНАЛЫҚ ЖҰМЫС. Электролиттер және бейэлектролиттер.
Электрөткізгіштікті тексеретін құралдың көмегімен қосылыстар мен
■ электролит
олардың судағы ерітінділерінің электрөткізгіштігін зертте. Егер зат электр
тогын өткізетін болса, шам жанады. Алдымен қатты заттардың электр ■ бейэлектролит
тогын өткізу қабілетін анықта. Ол үшін затқа электродтарды батыр. Сосын
■ электролиттік
заттарға дистилденген суды құйып, алынған ерітіндінің электрөткізгіштігін
диссоциация
тексер. Әрбір сынақ жүргізген сайын электродтарды сумен шайып отыру-
ды ұмытпа. Тәжірибе нәтижелерінің негізінде қай заттар электролиттерге ■ гидратация
жататындығына қорытынды жаса.
Na + H O Cl –
1-ТАПСЫРМА. Электролиттер мен бейэлектролиттерді анықта. Заттар 2
берілген: оттек, бензин, кальций гидроксиді, күкірт қышқылы. Заттардағы
химиялық байланыстардың типін ата.
Электролиттерге иондық және ковалентті полюсті байла-
нысы бар қосылыстар жатады. Ковалентті полюссіз байланысы
бар заттар немесе әлсіз полюсті заттар бейэлектролиттерге
жатады. Заттар суда ерігенде немесе балқығанда иондарға Тұз (NaCl)
ыдырайды. Бұл үдеріс электролиттік диссоциация деп аталады. Су (H O) NaCl
2
2-суретте натрий хлоридінің ерітіндідегі диссоциациялануы Қосылыстың диссоциация-
сызба түрінде бейнеленген. Тұздың сулы ерітіндісінде натрий сы иондар суда еріген кез-
мен хлорид-иондар бар. де түзіледі және иондар
бір-бірінен ажырайды.
Диссоциацияда су молекуласы басты рөл атқарады. Су мо- Иондану – оң және теріс
лекуласы полюсті болып табылады (3-сурет). иондардың түзілуі.
Оттек пен сутектің электртерістіліктерінің әртүрлілігінен ▲ 2-сурет. Натрий
оттекте жартылай теріс заряд, ал сутекте жартылай оң заряд хлоридінің суда еруі

71