Page 69 -

4.3 Полюсті және полюссіз

еріткіштердегі ерігіштік

Киімдегі май
май дақтарын қалай
кезде тек сулы бөлігі ғана көгілдір түске боялады. Қоспаға иод-ҰСҚА
кетіруге болады?
Алайда судың
көмегімен ол
май
дақтардан құтылу
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
мүмін емес. Ең
су
су
тиімдісі бензин
◄ Май мен су
мен ыдыс жууға
арналған сұйықтық
Су мен майдың араласпайтыны белгілі (1-сурет). Аралас-
болып табылады.
тырған кезде судағы майдың тамшылары бар қойыртпақ қоспа
Бұл жағдайда осы
ЖОБАЛЫҚ Н
түзіледі, сосын біртіндеп қайтадан екіге бөлінеді.
Осы қоспаға мыс купоросының аздаған мөлшерін салған
қарағанда тиімді әсер
ететінін түсіндір.
тың бірнеше кристалын салатын болса, онда майлы бөліктің заттар неліктен суға
түсі өзгереді.
1-ТАПСЫРМА. Осы тәжірибенің нәтижелерін түсіндір. Түстің өзгеруі нені ТІРЕК СӨЗДЕР:

білдіреді? Неліктен әр жағдайда екі қабаттың бірінің түсі ғана өзгереді?
■ полюсті еріткіш
Сай келетін еріткіштерді таңдау барысында жиі қолданы-
латын, орта ғасырларда алхимиктер ашқан ережелер қолда- ■ полюссіз еріткіш
нылады – латын тілінде «Simila similibus solventus» – «Заттар ■ диполь
ұқсас заттарда ериді».
Заттардың әртүрлі еріткіштерде еруін түсіндіру ерітілетін
заттардың, еріткіштердің құрылысына негізделген. Су моле-
кулалары – полюсті молекулалар. Су түзетін оттек пен сутек
атомдары бір-бірінен электртерістілігімен қатты ерекшеленеді.
Су диполь болып табылады, молекуладағы оң және теріс за-
рядтардың орталықтары сай келмейді. Су полюсті еріткіштерге
жатады. Сондықтан онда молекулалары сол сияқты полюсті
заттар жақсы ериді. Бұл қосылыстар ионды және ковалентті
полюсті байланысты болып табылады. Майдың құрамында-
ғы көміртек пен сутектің арасындағы байланыс әлсіз полюсті
ковалентті болып табылады. Полюссіз ерітінділерге жататын
май полюссіз молекулалық заттарда жақсырақ ериді. Еріткіш
пен еритін заттардың «ұқсастығы» осында.

КӨРСЕТІЛІМ ТӘЖІРИБЕСІ. Заттардың полюсті және полюссіз еріткіштер-
де ерігіштігі. Әртүрлі еріткіштердегі (су, бензин) кейбір заттардың ерігіштігін
зертте. Бақылау нәтижелерін кестеге жаз.

69