Page 106 -

Жерсерікті экватор 5.5 Жер серіктерінің орбиталары
арқылы жіберген
тиімді ме, әлде
полюс арқылы Жер бетіндегі аймақтарды байланыстырып тұру жерсерік-
жіберген тиімді ме? тің маңызды қызметінің бірі болып табылады. Телевизиялық
(5.20-суретке қара).
Неліктен жерсерік немесе таратушы жерсеріктер үнемі жұмыс істеп тұру үшін,
геостационарлы ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Жердің бетінен бір үнемі бір жерде бір биіктікте ілініп, бақылап тұру үшін планета
ғана биіктікте болуы үстінде «қатып» қалуы керек.
керек? Жерсерікті Жерсерік қозғалысы сипатына қарай екі түрлі топқа бөлінеді:
Қазақстан аумағына геостационарлы және геосинхронды орбиталар.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
орналастыруға бола
ма? Жерсеріктерді не а) Жерсерік геостационарлы орбита бойымен қозғалуы
үшін пайдаланады? үшін қандай шарт қажет?
1) дөңгелек орбита бойымен υ=υ жылдамдықпен қозғалуы
1
ТІРЕК СӨЗДЕР: керек, яғни жылдамдығы бірінші ғарыш жылдамдығындай
болуы керек;
■ геостационарлы 2) айналу периоды Жердің айналу периодымен сәйкес:
орбита
T≈24 сағат=23 сағат 56 минут 4 секунд;
■ геосинхронды орбита 3) қозғалыс бағыты Жердің айналу бағытымен бағыттас;
4) орбита жазықтығы экватор жазықтығымен сәйкес келуі
керек.
ә) Жерсерік геостационарлы орбита бойымен қандай биік-
тікте ұшуы керек?
Жерсерік геостационарлы орбита бойымен қозғалғанда
(5.21-сурет) Ньютонның екінші заңын жазамыз:
M ⋅ m
G 6 ж = m⋅ω 2 r ⋅ ; (5.15)
( R + h) 2
6 ж
Мұндағы: r=R +h. Теңдіктің екі жағын да ұқсас мүшеге
ж
қысқартып, алатынымыз:
5.20-сурет. Жасанды ⋅ 4 π 2
жерсеріктер G M 6 ж = ⋅( R + ) (5.16)
h ;
R ( + h) 2 T 2 6 ж
6 ж
Өрнекті жинақтаймыз:
h 

( R + h) = GM⋅ ⋅ 4 π 2 T ⋅ 2 . (5.17)

3
6 ж



6 ж
5.21-сурет. Түрлендіруден соң:
Жерсеріктің GM⋅ T ⋅ 2
h = 3 6 ж − R ; (5.18)
орбита бойымен ⋅ 4 π 2 6 ж
Жер бетінен һ
биіктікте ұшуы Өрнекке белгілі шамаларды қойып, алатынымыз: h=36000 км;
Бұл h≈6R -дай биіктікте болуы керектігін көрсетеді. Ескеретін
ж
жайт, жерсерік орбитасы үлкен биіктікте алынуы керек.
Жерсерік мұндай биіктіктен төменгі биіктікте қозғала ала ма?

106