Page 104 -

ЗЕРТТЕ Осы жылдамдыққа ие болған дене Жер мен Күн гравита-
циялық өрісінен шығып, Күн жүйесінен алыстай алады.
Симулятор арқылы де-
ненің жылдамдық ша- Бірінші ғарыштық жылдамдық деп траектория сы дөңге-
масын өзгерте отырып, лек орбита бойымен, Жерге жақын қашықтықта қозғалатын,
траекториясының өзгерісін бүкіләлемдік тартылыс заңы негізінде жүзеге асатын қозғалыс
зертте. жылдамдығын айтады.
Лақтыру бұрышын өзгерте Екінші ғарыштық жылдамдық деп траектория сы пара-
гендіктен, бұл әзірге қол-БАЛЫҚ НҰСҚА
отырып, жылдамдық ша-
масының өзгерісін зерттеп, бола бойымен жүзеге асатын қозғалыс жылдамдығын қашу
қорытынды нәтижесін жаз. жылдамдығы деп те айтады.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Егер дене гипербола бойымен жүзеге асатын қозғалыс жыл-
дамдығына ие болса, ондай жылдамдықты үшінші ғарыштық
жылдамдық деп атайды.

ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ

СЕН БІЛЕСІҢ БЕ? Жер бетінен 500 км биіктікте ұшып жүрген жасанды серіктің 1000 км
биіктіктегі жерсеріктің айналу периодынан өзгешелігі қандай?
Дене төртінші ғарыштық Шешуі:
жылдамдыққа ие болса, 1-қадам. Жерсерік дөңгелек орбита бойымен айналғандықтан:
(
(Күнге жақын аралықта- υ = gR + ) h �
км 6 ж ;
рында υ =550 ) онда 2-қадам. Cызықтық жылдамдық пен бұрыштық жылдамдық арасын-
4 с
Құс жолы галактикасының дағы байланыс теңдеуін жазамыз: υ=ω ∙ (R +h);
ж
сыртына шығады. Егер 3-қадам. Сол жақтары тең екі жылдамдықтың оң жақтарын теңестіреміз:
(
дене бесінші ғарыштық υ = gR + ) h � =ω ∙ (R +h);
жылдамдықпен қозғалса, 6 ж ж g / ( R + )
онда бір планета жүйесі- 4-қадам. Бұрыштық жылдамдықтарды өрнектейміз: ω= 6 ж h ;
нен шығып, басқа плане- � π 2π
та жүйесіне кіргенімен, 5-қадам. Бұрыштық жылдамдықтарды периодпен өрнектейміз: ω = � T ;
кез келген планета бетіне
олардың эклиптика айыр- 6-қадам. Сол жақтары тең екі бұрыштық жылдамдықтың оң жақтарын
машылықтарына қара- теңестіреміз:
ЖО 2π 1 = R + h 1 ; және 2π = R + h 2 ; ұқсас мүшелерін қысқартып аламыз.
мастан қона береді. За- 2π g / ( R + )
h ;
манауи техниканың даму T = 6 ж
деңгейі терең меңгерілме-
7-қадам. Екі түрлі биіктіктер үшін салыстырып жазамыз да, өзара қаты-
жетімсіз. настарын табамыз:

g
g
T
T
6 ж
6 ж
2
8-қадам. Периодтарының қатынасын өрнектейміз:
T T
6 ж
22 = R + h 2 ;
T T R + h
1 1 6 ж 1
9-қадам. Сан мәндерін қойып есептейміз:
T� 6400 KM + 1000 KM 7400 KM
104 ece
22 = = = = ,
T� 6400 KM + 500 KM 6900 KM
1 1
Жауабы: 1,04 есе
104