Page 103 -

3) Денеге бастапқы жылдамдығы бірінші ғарыштық жыл- →
υ
дамдықтан үлкен және 2 бірінші ғарыштық жылдамдықтан  
h  
кем жылдамдық берілсе, яғни υ <υ < 2υ дене эллипс бойы-  
1 0 1
мен қозғалады да, фокусында Жер тұрады (5.19-сурет);
4) Денеге бастапқы жылдамдығы 2 бірінші ғарыштық R
бағыты, күші А
жылдамдық шамасына тең жылдамдық берілсе, яғни ж
υ = 2υ дене парабола бойымен қозғалады;
0 1 5.18, б-сурет. Жерді
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚ
5) Денеге бастапқы жылдамдығы 2 бірінші ғарыштық айнала қозғалған дене
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
жылдамдықтан үлкен жылдамдық берілсе, яғни 2υ <υ дене жылдамдығының
1 0
гипербола бойымен қозғалады да, ашық ғарышқа шығады.
1957 жылы 4 қазанда салмағы 83,6 кг алғашқы жасанды жерсерік
947 км биіктікке көтеріліп, бүкіл дүниежүзін таңдандырды. Жерді 92 күн ЗЕРТТЕ
бойы айналып, арнайы белгіленген мерзімде көрініп отырды;
1957 жылдың 3 қарашасында Жерден 1671 км биіктікте жерсерік А4 парағының екі жақ
5 ай 11 күн ұшты. Салмағы 308,3 кг жерсерік герметикалық жабылған ка- шетінен түйреуішпен тесіп,
бинада зерттеуге алынған Лайка деген итті алып ұшты; бекіт. Бекітілген жерге
1958 жылы 15 мамырда салмағы 1327 кг үшінші жерсерік ғарышта жіпті керіп қой да, қарын-
22 айдан астам уақыт болды; дашпен керіп отырып,
1959 жылдың 2 қаңтарында бірінші зымыран ұшырылды. Ал 1959 сызық жүргіз. Ол сызық
жылдың 4 қазанында үшінші зымыран ұшырылып, Айдың Жерден көрін- тұйықталып шығуы керек.
бейтін екінші беті фотоға түсіріліп, фототелевизиялық әдіспен 470000 км Эллипстің қасиеті: а мен b
қашықтықтан Жерге берілді; ұзындықтарын қосқанда
1961 жылдың 12 сәуірінде Мәскеу уақытымен 9 сағ 7 минутта «Восток» барлық жерде бірдей ша-
ғарыш кемесі адаммен бірге ғарышқа ұшырылды. (Толық мәліметті им- малар шығады.
пульс тақырыбын өткенде танысатын боламыз). Себебі жіптің керілген
ұзындығы бірдей.
(5.13) және (5.14) өрнектерінде һ өте аз, жылдамдықты
есептеу үшін мәндерді қойсақ, Жер үшін бірінші ғарыштық
жылдамдықтың сандық мәні υ =7,9 км/с. а в о
1
Жер бетінен көтерілген дененің потенциялық энергиясы
болатынын 7-сыныптан білеміз, ол энергияның өзгерісі денені
көтерген кездегі атқарған жұмысқа тең болады. Денені центрге 5.19–сурет. Эллипс
тарту әсерінен шығаратын алғашқы жылдамдық қашу жылдам- фокустары
дығы немесе шығып кету жылдамдығына тең. Оны энергияның
сақталу заңы негізінде шығарып алатын боламыз. Ол шама Эллипс фокусы де-
геніміз – қисықтықтың
υ= 2⋅ gr бірінші ғарыштық жылдамдықтан 2 =1,4 есе артық кез келген екі нүктесі-
екенін көреміз. Олай болса, Жер үшін қашу жылдамдығының нен бекіткен нүктеге
км дейінгі аралықтың гео-
сандық мәні υ =υ =11,2 ; Көбінде қашу жылдамдығын Жер
қ 2 с метриялық қосындысын
орбитасын тастап кететіндіктен қойылған, әрі кейіннен оны көрсететін бекітілген
екінші ғарыштық жылдамдық деп атайды. Жер үшін үшінші нүкте.
ғарыштық жылдамдықтың сандық мәні:
км км
υ =16,7 мен 72,7 аралығында.
2
с с

103