Page 107 -

Геосинхронды орбита дегеніміз – Жер айналасындағы ор- ЗЕРТТЕ
бита. Геостационарлы орбита геосинхронды орбитаның бірі Жаһандық адамзаттық
болып табылады. және БҰҰ орнықты даму
Геостационарлы орбита деп Жердің бұрыштық жылдамдығы- мақсаттары ішінде көр-
мен бағыттас, айналу периоды Жердің айналу периодына тең, сетілген «Климат өз-
экватор жазықтығында жерсерік айналатын орбитаны айтады. герісіне қарсы күреске»
байланысты деректер-
сы 43000 км орбита бойымен қозғалған болса, сызықтық жылдамдығы ҰСҚА
Ғарыштағы қоқысты жоятын белсенді орта әлі ойлап табылған жоқ.
ге зерттеу жаса. Зерттеу
Осы мәселеге қатысты барлық елдер өз жобаларын ұсынып, сынап көру-
дайындау үшін келе-
де. Соның бірі қоқыс мәселесімен айналысатын NASA жетекшісі Николас
сі қадамдарды орында.
Джонсон (Nicholas Johnson) диаметрі 1,8 км аэрогельмен толтырылған
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
1- қадам: төмендегі сурет-
әуешарын ұсынады. Ол қоқыстардың жылдамдығын бәсеңдетеді де, ат-
терге қарап, үш сөйлем
мосферада жанып жоқ болады деп жорамалдайды.
құрастыр; 2-қадам: сөйлем
Француз инженері Джонатан Миссель (Jonathan Missel) TAMU Space
ішінен тақырыпты аша-
Sweeper манипуляторлы Sling-Sat жерсерігін құрастырған. Ол отынға
тын үш кілт сөзді таңдап
үнемді қоқысжинағыш роботты ұсынады.
ал; 3-қадам: тақырып қою
үшін бір нақты сөз жаз. Қо-
ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ
төрт сұраққа жауап таба
Геостационарлы орбитамен қозғалған жерсерік Жер центрінен радиу-
алатын болуы керек.
мен бұрыштық жылдамдығы қандай? ⋅10 MҚ Н рытындысын оқыған адам
Шешуі:
1-қадам. Дөңгелектік орбита бойымен қозғалған жерсеріктің сы-
зықтық жылдамдығы дөңгелектік жылдамдыққа тең болғандықтан, ға-
рыштық жылдамдық өрнегін қолданамыз:
24
M − H ⋅M 2 6 ⋅ 610 kr кг 40 02 13 2 км
,
: M
υ = G ⋅ z ж = 66710, ⋅ 11 ⋅ = = 305, ;
R kr кг 2 43 ⋅10 M 43 ⋅100 c 2 c
6
6
2-қадам. Сызықтық жылдамдық пен бұрыштық жылдамдық арасын- 5.22 а-сурет
дағы байланыс бойынша, бұрыштық жылдамдығын анықтау өрнегін қол-
данатын боламыз:
rm
км
,
υ 305 − par
5 рад
c
⋅
ω = = ЖОБАЛЫ
;
= 70910,
3
R 43 ⋅10 км c
rm
км рад
Жауабы: 3,05 ; 7,09 ∙ 10 .
-5
с с
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
5.22 ә-сурет
1. Жерсеріктер геодезиялық мәселелерді шешу үшін ұшырылады.
Жердегі бір-бірінен алыс орналасқан геодезиялық пункттерді бір
бір-бірімен байланыстырады. Ұшу биіктігі 4-6 мың км. Бұл жерде
қандай жерсерік қызметі туралы жазылған?
2. Жерсеріктің айналу периоды – 12 сағ. 45 мин. Жерсерік Жер бетінен
қандай биіктікте орналасқан?
3. Ғарышкеме бір планетаны (пішіні шар тәрізді) әр 7 сағатта бір
айналып өтеді. Планетаның тығыздығы қандай?
4. Жер, Марс, Сатурн планеталарының өлшемдері белгілі деп есептеп,
бірінші және екінші ғарыштық жылдамдықтарының қатынастарын 5.22 б-сурет
анықта.
107