Page 112 -

СЕН БІЛЕСІҢ БЕ? Адам қаңқасы: барлық қол сүйек, аяқ сүйек буындары қозғалыс, тірек
қызметтерін атқарады. Әр буын физикалық тілде күш иіні болып сана-
Еліміздегі «Рухани жаңғы- лады. Адамның табан сүйегі тұтас денені көтеріп тұр. Егер тірек-қимыл
ру» бағдарламасындағы жүйесінде бір мүше зақымданса, тепе-теңдік бұзылады. Сол себепті ерте
«100 жаңа есім» жобасы- жастан барлық дене мүшесінің дұрыс қалыптасуына ерекше көңіл бөлу
ның жеңімпазы Мәулен қажет.
Бектұрғанов – алғашқы
MBionics компаниясын ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ
6.7-сурет. Бионикалық БАЛЫҚ НҰСҚА
құрған өнертапқыш. Жас
ғалым М.Бектұрғанов Үйдің төбесі
алғаш рет Қазақстанда
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
бионикалық протез қол А B
жасау ды ойлап тауып,
құрастырды. Протез адам 0,5 2 м 0,5
қолының қызметін ба-
рынша жетік орындауға
бағытталған. Жас ғалым
әрі қарай шынтақ, иық
механизмдерін құрасты-
руда... 2 кг Түсірілген салмақ 2 кг
6.6 – сурет. Үй төбесіндегі арқалыққа ілінген шамдар
6.6-суретте үй төбесіне салынған жұмыр ағаш (балка) массасы 5 кг-ға
дейін ауырлықты көтере алады. Ағаштың екі ұшынан бірдей қашықтықта
екі жағына салмағы 2 кг болатын үлкен шамдар ілінген.
Шешуі:
1-қадам: Үйдің төбесіне қойылған жұмыр ағашқа (балкаға) түсірілетін
күштерді сызамыз; (А және В біліктеріне түсірілген күштер жоғары бағыт-
талған; массасы 2 кг екі шамнан және ағаштың ортасынан түсіріліп, төмен
бағытталған ауырлық күштерін сызамыз).
2-қадам: Моменттер ережесін осы жүйеге жазамыз:
М +М =М+М +М
А В 1 2
3-қадам: F +F =Мg+2mg;
А В
Күштер мен моменттер үшін жазған өрнекке сан мәндерін қойып
ЖО СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
теңестіреміз де, жинақтап алатынымыз:
А
В
F = 45 Н.
А
жасанды қол F =F ескерсек,

1. 6.8-суретте центрден тепкіш машина көрсетілген. Массалары бір-
дей жүктер иіннің екі жағына серіппемен бекітілген. Осьтен ай-
налдырған кезде жүктердің айналу осінен жылжу қашықтығы мен
иіндердің қатынасы бірдей бола ма?
2. 6.9-суретте жаттықтырушы залында жасайтын 11 түрлі жаттығу
түрлері берілген. Әр жасаған жаттығудағы теңәрекет күшінің бағыт-
тарын сызып көрсет.

6.8-сурет. Центрден
тепкіш машина

112