Page 116 -
P. 116
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
Көп қабатты үйлерде үстіңгі
қабатқа көтерілу үшін көл- 1. Саяжайда тереңдігі 3 м құдық бар. Құдықтан су алу үшін екі түрлі
беу жазықтық қолданып әдіс ұсынылды. Біріншісі: құдық сыртынан ұзын иін орнатып, бел-
жүрміз. Бірақ көлбеу жа- гілі оське бекітеді де, шелекті ұзын иін ұшына орнатып, қысқа иін
зықтық баспалдақтары өте ұшынан көтеріп, түсіріп отырады. Екіншісі: керілмелі жіпті шарғыға
ыңғайсыз орнатылғанына орап, шарғының екі жақ шетінен тұтқамен бұрап шелекті көтеріп,
қояды. Тақтайдың тіреуге түсірген қысым күші қандай?А
ешкім көп мән бере бер- түсіріп отырады. Әдістің қайсысы тиімді және неліктен? Өз әдісіңді
мейді. Неліктен ыңғайсыз? ұсын.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚ
Біріншіден, адам көлбеу 2. Шеберханада арамен тілінген жас ағаштарды кебу үшін арала-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
жазықтықпен көтеріліп, сү- рын ашып, бірінің үстіне бірін айқастырып жинайды. Ұзындығы L,
йегі мен бұлшық еттеріне массасы m, ең бірінші кесілген тақтайдың ұштарынан екі тіреуіш
күш түсіретін болса, екін-
шіден, әр көтерілген сайын
бірден солға бұрылуға тура 3. 6.17-суретте канат үстінде массалары бірдей акробаттар өнер көр-
келеді. Бұл жүрек бұлшық сетуде.
еттеріне тағы бір мәрте а) акробаттардың қолында ұзын таяқ ұстаудың мәнісі қандай?
күш түсіруге мәжбүрлей- ә) астыңғы екі акробаттың иықтарына қойылған жеңіл таяқша
ді. Сөйтіп жүрекке түскен арқан ұзындығының 1/8 бөлігіне тең болса, үстіндегі адам
салмақтан адамның қан арқанға қандай күш түсірген?
айналымы, жүрек жұмы- б) үш акробаттың арқанға түсірген қысым күштерін анықта.
сының нашарлауына т.с.с 4. Екі жылжымайтын және үш жылжымалы блок арқылы жүкті кө-
әкеледі. Сондықтан көл- теруге арналған жүйені сыз. Блок өлшемдері бірдей, массалары
беу жазықтықты орналас- бірдей, жүкпен салыстырғанда 3 есе жеңіл. Жіптің ұшынан ең аз
тыру, қолдану үшін үлкен қандай күш жұмсап, ең биік қашықтыққа көтеруге болады?
мән берілу керек. Мысалы,
автобус тардағы пандус 5. Массасы 5 кг, ұзындығы 3 м білік көмегімен массасы 2 ц тасты
мүлдем қолданылмайтын көтеру үшін бір ұшынан күш түсірілген. Білік астынан тіреуін дәл
болса, жолдардағы пан- ортасына қойып көтергендегі күш пен тіреусіз тасты біліктің дәл
дустарды қайта қалпына ортасына орналастырып, көтерген күштерін салыстыр.
келтіру керек. 6. Массасы 2 кг өзектің (стерженьнің) ұзындығы 1 м. Екі ұшынан
30 Н және 50 Н күш түсірілген. Өзек тепе-теңдікте болуы үшін ай-
налу осін оның қай жеріне орнату керек?
7. Массасы m, ұзындығы L біртекті ағаш оқтау ұштарынан қатаң-
дықтары екі түрлі, ұзындықтары бірдей серіппе ілінген. Серіппе
қатаңдықтары 1:2 қатынасындай. Серіппені тегіс бетке горизонталь
бекітіп, оқтауға массасы M жүкті бір ұшынан қандай қашықтықта
орнатқанда, оқтау тепе-тең қалыпқа келді?
О
8. Тіреуіш пен көлбеу ағаш арасындағы бұрыш 45 етіп жасалған.
Тіреуіш пен көлбеу ағашты қабырғаға бекітеді де, тіреуіш үстіне
жүк қояды. Жүктің ең үлкен салмағы қандай?
9. Массасы 300 г, ұзындығы 80 см таяқты қария қабырғаға сүйеп
қойды. Сырғып құлай бермес үшін таяқты қабырғаға қандай ең
6.17 - сурет
кіші және ең үлкен бұрышпен қойған дұрыс?
116
