Page 115 -

тең болады: M = F ∙ d. Мысалы, 6.14-суретте түрлі бұрышпен
болтты бұраған кезде күш пен күш иіні кілт пен бұрайтын сәт-
тер келтірілген.
6.15-суретте шар солға, цилиндр оңға, жолақ оңнан солға жылжи-
ды. Бұл пікірдің жалған немесе шын екенін білу үшін жіпті шарғыға орап
немесе оралған жіпті ұшынан тартып, екі түрлі құбылысты көруге бола-
R А
ды. Бірінде жіпті адам тартқанда жақындайды, екіншіде адам тартса, жіп
алыс тайды. Бұл құбылысты өзің орындап, тексеріп көр.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚ
ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ 6.15 - сурет. Шар,
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
цилиндр, жолақша
Массасы 2 кг дене екі жағынан бірдей жіпке ілінген. Олардың арасын-
О
дағы бұрыш 120 . Жіптің керілу күші қандай және бұрышқа қалай байла- →
нысты?
Шешуі: → →
1-қадам: Суретін сызып, күштерді көрсетеміз: (6.16-сурет) T T
2-қадам: Тепе-теңдік шартын жазамыз:

R + P = � 0;
3-қадам: Ойша Оу осьті жоғары бағыттап, оське проекциялаймыз. →
P
Проекция бойынша: R – P=0; 6.16 - сурет
4- қадам: P=mg;
α ЗЕРТТЕ
5-қадам: R =⋅ ⋅2 T cos ;
2 α Иінтіректің оң жағынан іл-
6-қадам: Орындарына қойып теңестіреміз: 2⋅⋅T cos = mg ; мекке жүк іліп, сол жағы-
2 нан динамометрді әртүрлі
7-қадам: Т - ны өрнектейміз: T = mg α ; бұрышпен төмен тарта
⋅ 2 cos отырып, ең аз және ең көп
2
күш жұмсайтын бұрышта-
H
2 кг рын анықта. Бұрышқа
ar ⋅10
8-қадам: Мәндерін қойып: T = ar кг = 20 H; тәуел ділікті зертте. Қоры-
120 ° тынды жаз.
⋅ 2 cos
2 Қажетті құрал-жаб-
mg дықтар: иінтірек, ілмек-
9-қадам: Бұрыш 0 болса: T = = 10 ; H ті жүктер. Өлшеу шегі
О
→ 2 1 Н динамометр.
О
Бұрыш 180 болса: T ∞. Демек, бұрыш азайған сайын керілу күші де
азаяды.
Жауабы: 20 Н.
Орнықты тепе-теңдік

Орнықсыз тепе-теңдік

115