Page 32 -

Теңкемімелі қозғалып 2.5 Теңайнымалы қозғалысты
келе жатып,
жылдамдығын азайтқан графиктік сипаттау
және бірқалыпты
қозғалып келе жатқан
екі автокөлікте Қозғалыс теңдеулеріндегі шамалардың тәуелділік гра-
жолаушы отыр делік.
Осы екі автокөлікте фиктерін толығырақ қарастырайық.
отырған жолаушыларға Мысалы, автокөлік тас жолда 20 м/с жылдамдықпен қозғала
қозғалыстардың қандай отырып, 5 с ішінде жылдамдығын 30 м/с-қа дейін арттырады
әсері бар?
делік. Осы жылдамдықпен 25 с бойы жүріп отырады. Ол то-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
лық тоқтағанға дейін 15 с уақыт жұмсайды. Осы қозғалысты
ТІРЕК СӨЗДЕР:
графиктік түрде қалай сипаттар едің?
■ теңайналмалы Алдымен, автокөлік жылдамдығының уақытқа тәуелділік
қозғалыс
графигін сызайық. Ол үшін координата осьтерін сызып, ыңғай-
■ градиент лы масштаб таңдап аламыз. Мысалы, жылдамдық үшін: 0,5 см
■ лездік жылдамдық 5 м/с, ал уақыт: 0,5 см – 5 с деп алайық. Автокөліктің баста-
пқы жылдамдығы – 20 м/с. Ендеше υ(t) тәуелділік графигі осы
υ/мс -1
30 нүктеден басталады. Жылдамдығын 5 с ішінде 30 м/с-ке дейін
25 арттырған. Oy осіндегі 30 нүктесімен Ox осіндегі 5 нүктесінің
қиылысуына дейін созылатын көлбеу сызық жүргіземіз. Бұл
20 лығындағы a(t) тәуелділік БАЛЫҚ НҰСҚА
15 график осы уақыт аралығында автокөлік теңүдемелі қозғалған-
10 дығын көрсетеді. Келесі ретте осы жылдамдықты сақтай отырып,
5 t/c 25 с қозғалады. Бұл Ox осіне параллель түзу сызықты береді.
0 υ(t) тәуелділік графигінен белгілі, мұндай түзу сызық осы уақыт
5 10 15 20 25 30 35 40 45
аралығында дене бірқалыпты қозғалғандығын білдіреді. Толық
2.21-сурет. тоқтағанға дейін 15 с уақыт кеткен. Демек, 30 с-тан бастап
Автокөліктің υ(t) 45 с-қа дейін автокөлік қозғалысы тежеле бастады және тоқта-
тәуелділік графигі
ды. Тоқтаған кездегі жылдамдығы нөлге тең. График Ox осіндегі
1-ТАПСЫРМА 45 нүктесімен аяқталады. Бұл уақыт аралығындағы қозғалыс
20 ЖО 2.22-суретте берілген жылдамдықтың уақытқа υ(t) тәуелділік графигі-
2.21-суретте берілген υ(t) жылдамдық азаятындықтан, теңкемімелі болып табылады.
тәуелділік графигі бо- Графиктің сызбасы 2.21-суретте көрсетілген.
йынша әрбір уақыт ара- ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ

графигін сыз. Жауабыңды
түсіндір. нен a(t) тәуелділік графигін сыз:
υ/мс -1 а) 0 – 4 c аралықтары үшін;
ә) 4 c – 8 c аралықтары үшін.
25
Шешуі: a(t) тәуелділік графигін тұрғызу үшін υ(t) тәуелділік графигінен

15 берілген уақыт аралықтарындағы үдеулердің мәндерін анықтап аламыз.
а) 0 – 4 c аралығы бойынша: t =0; t =4 c; υ =15 м/с; υ =10 м/с.
0 1 0 1
10 1-қадам. Үдеудің формуласы бойынша:
5 ν −ν
a = 1 0 ;
0 t − t 0
1
2 4 6 8 t/c ( −
м/c
a � = 10 15) =− 125, м/c .
2
2.22-сурет. 1 1 ( 40− c )
32