Page 34 -

ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ

Ғарыштық аппарат 3250 м/с жылдамдықпен орын ауыстырады. Ке-
неттен тежегіші қосылып, үдеуі 10 м/с болатындай баяулайды. Тежелу
2
υ/мс басталған нүктеден 215 км қашықтықтағы жылдамдығы қандай?
Шешуі: 1-қадам. Ғарыштық аппараттың қозғалысы баяулағандықтан,
60
үдеуі қозғалыс жылдамдығына қарсы бағытталады. Демек, тежегіш қо-
40
сылғаннан кейін ғарыштық аппараттың жылдамдығы азаяды. Есептің
20 шарты бойынша 215 км-ге орын ауыстырғаннан кейінгі жылдамдықты
0 t/c анықтау керек, демек, соңғы жылдамдықты табамыз. Соңғы жылдам-
-20 10 20 30 40 50 дықты 2.16-теңдеуден шығарамыз. Себебі, есепте дененің орын ауысты-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
-40 руға кеткен уақыты берілмеген.
υ 2 −υ 2
2-қадам. s = 0 , осыдан соңғы жылдамдықты аламыз:
2.26-сурет. 2 a 2
2
2
2
2
Жылдамдықтың υ – υ = 2as; υ = υ +2as; υ = υ + 2as .
0
0
0
уақытқа υ(t)
тәуелділік графигі 3-қадам. Сан мәндерін орындарына қойып есептеулер жүргіземіз.
Қозғалыс теңкемімелі болғандықтан, үдеудің таңбасы теріс.
2  2 
M M M
210

υ = 10562500 + ⋅   ⋅210000 M ≈ 2503 .
c 2  c 2  c
a/мс -2
Жауабы: υ=2503 м/с.
12
10 2-ТАПСЫРМА
8
Үдеулері және қозғалыс бағыттары да оң, бір бағытта екі автокөлік
6 ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
кетіп бара жатыр делік. Біріншісінің үдеуі екіншісінің үдеуінен артық.
4 Төмендегі тұжырымдардың қайсысы дұрыс?
2 a) 1-автокөліктің жылдамдығы 2-автокөліктің жылдамдығынан әрқа-
0 шан артық;
5 10 15 t/c ә) 1-автокөліктің жылдамдығы 2-автокөліктің жылдамдығынан әрқа-
шан кем;
2.27-сурет. Үдеудің б) Бірдей уақыт аралықтарында 1-автокөліктің жылдамдығының өз-
уақытқа a(t) герісі 2-автокөлікке қарағанда көбірек болады;
тәуелділік графигі
в) Бірдей уақыт аралықтарында 2-автокөліктің жылдамдығының өз-
герісі 1-автокөлікке қарағанда көбірек болады.
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
1. 2.26-суретте берілген жылдамдықтың уақытқа тәуелділік υ(t) гра-
ЗЕРТТЕ фигінен үдеуді анықта.

Есеп шығару мысалына 2. 2.27-сурет бойынша үдеудің уақытқа тәуелділік графигін сыз.
сүйеніп, соңғы жылдам-
дықтың мәні теріс бола- 3. Мотоциклші 200 м аралығында өзінің жылдамдығын 20 м/с-тан
тын жағдайды қарастыр. 30 м/с-қа арттырды. Осы аралықтағы үдеуді және оны жүруге жұм-
Осындай қозғалысты көр- салған уақытты анықта.
сететін өзіңнің мысалыңды 4. Екі автокөлік бір бағытта параллель жолдармен қозғалып келеді.
ұсын. Белгілі бір мезетте 1-автокөліктің лездік жылдамдығы 2-автокөлік-
тің лездік жылдамдығынан артық болды. Бұл 1-автокөліктің үдеуі
2-автокөліктің үдеуіне қарағанда артық екендігін білдіреді ме?
Жауабыңды мысал келтіріп, дәлелде.

34