Page 28 -

Дене қозғалысының 2.4 Қозғалыстың кинематикалық
орташа жылдамдығы
әрдайым бастапқы теңдеулері
және соңғы
жылдамдықтардың
орта мәніне тең бола Түзусызықты бірқалыпты қозғалыста v(t) тәуелділік
бермейді. Мысалы, дене
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
түзу сызықты жолдың графигінен дененің орын ауыстыруы қалай анықталғанын
жарты бөлігінде есіңе түсір.
40 км/сағ Бастапқы жылдамдығы υ болатын дене, белгілі бір уақыт
0
жылдамдықпен жүріп, аралығында жылдамдығын υ мәніне дейін жеткізген теңүде-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
содан кейін қалған
бөлігін 60 км/сағ мелі қозғалыстағы дененің υ(t) тәуелділік графигі 2.18-суретте
жылдамдықпен көрсетілген.
қозғалды. Барлық Түзусызықты бірқалыпты қозғалыстағыдай, бұл кездегі
жолдағы орташа дененің орын ауыстыруы да графиктің Ox осімен шектелген
жылдамдық 50 км/сағ
болмауы мүмкін. бөлігінің ауданына тең. Суреттен байқағаныңдай, бұл бөлік
Мұның себебі неде? трапецияны береді. Ендеше, осы трапецияның ауданы қарас-
тырып отырған мысалымыздағы теңүдемелі қозғалыстағы орын
ТІРЕК СӨЗДЕР: ауыстыру болып табылады.
Трапецияның ауданы табандарының қосындысының жар-
■ кинематикалық теңдеу
тысын биіктігіне көбейткенге тең:
■ бастапқы жылдамдық ab
+
S = h.
■ уақыт өзгерісі
2
Трапецияның табандары Oy осі бойынша дененің бастап-
υ/мс -1 қы және соңғы жылдамдықтарының мәніне тең: a=υ ; b=υ.
0
Ал трапецияның биіктігі осы аралықтағы уақыт өзгерісіне
υ
сәйкес келеді: t =0, ∆t=t. Сәйкестікті ескерсек:
0 υ +υ
υ s = 0 t. (2.10)
0 2
0 t t/c Теңайнымалы қозғалыс жағдайында орташа жылдамдық:
υ + υ
2.18-сурет. Теңүдемелі 0 = υ орт (2.11)
қозғалған дененің υ(t) 2
тәуелділік графигі Қалған бірқалыпсыз қозғалыстарда орташа жылдамдық:
s + s +…+ s
υ = 1 2 n
орт t + t +…+ t
1-ТАПСЫРМА 1 2 n (2.12)
2.9-теңдеуден дененің соңғы жылдамдығын шығарайық. Сонда:
Қозғалыс теңдеулері бо- υ = υ + at (2.13)
йынша алған біліміңді 0
пайдаланып, 2.15-теңдеу-
дің қорытып шығарылуын 2.10-теңдеудегі соңғы жылдамдықтың орнына 2.13-теңдеу
толық жазып көрсет. мәнін қойып, математикалық ықшамдаулар жүргізгеннен кейін
қозғалыс теңдеуі мына түрде жазылады:
s = υ t + at 2 (2.14)
0
2
28