Page 33 -

ә) 2-қадам. t =4 c; t =8 с; υ =10 м/с; υ =0. υ/мс -1 t/c
1 2 1 2
a = υ 2 −υ 1 ; 2 4 6 8 10 12 14
2 t − t -0,5
2 1 -1
( 010)
−
м/c
a � = =− 25 , м/c . 2 -1,5
2 2 ( 84− c ) -2
-2,5
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Енді осы уақыт аралықтарына сәйкес a(t) тәуелділік графигін сызайық. -3
3-қадам.
Oy осіне үдеудің мәндерін, Ox осіне уақыттың мәндерін белгілейміз. 2.23-сурет. Дененің
– 2
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Масштабты Oy осі бойынша 1 см – 0,5 мс ; Ox осі бойынша 1 см – 2 с деп a(t) тәуелділік графигі
алайық. Координат осьтеріне үдеу мен уақыттың мәндерін белгілейміз.
2
а) 0 с пен 4 с аралығында а = – 1,25 м/с ; x/м
1
2
ә) 4 c пен 8 c аралығында а = – 2,5 м/с .
2
a(t) тәуелділік графигі Ox осіне параллель түзу сызық болып шығады.
Мұндай график түзусызықты бірқалыпты қозғалыстың υ(t) тәуелділігінен
таныс. Демек, дене тұрақты үдеумен теңкемімелі қозғалады. Үдеудің мән-
дері теріс болғандықтан, график Ox осінің төменгі бөлігінде орналасады.
a(t) тәуелділік графигі 2.23-суретте берілген.
2
2
Жауабы: а) а = – 1,25 м/с ; ә) а = – 2,5 м/с .
1 2
Дененің бірқалыпты айнымалы қозғалысы бойынша
тұрғызылған x(t) тәуелділік графигінің градиенті нені біл-
діреді? t/c
2.24-сурет.
2.24-суретте теңайнымалы қозғалысқа жасалған тәжірибе Теңайнымалы
нәтижесі бойынша салынған x(t) тәуелділік графигі берілген. қозғалысқа жасалған
Графиктің әрбір нүктесі кестеде берілген уақыт мезетіндегі тәжірибе нәтижесі
дененің орнын білдіреді. бойынша тұрғызылған
x(t) тәуелділік графигі
t/c 0 1 2 3 4 5
x/м 0 2 7 15 26 40 x/м

Әрбір уақыт мезетіндегі жылдамдықты анықтау үшін гра-
фиктің қажетті нүктесіне жанама жүргізу керек.
Берілген график бойынша кейбір нүктелердегі лездік жыл-
дамдықтарды анықтап көрейік. Мысалы, x=7 м координата-
сын алайық. Графиктің осы координатамен қиылысу нүктесіне
жанама жүргіземіз. 2.25-суретте көрсетілген осы жанаманың
градиентін анықтайық. Бұл градиент сол нүктедегі лездік жыл-
дамдықтың мәнін береді. t/c
x − x (13 22, − м ) 8 , 2.25-сурет. x(t)
Gradient = 2 1 = = 65 ,
м/с.
t − t (28, −12, с ) тәуелділік графигінің
2 1 градиенті
Демек, x=7 м болатын нүктедегі дененің жылдамдығы
υ = 6,5 м/с.
Дәл осылай басқа нүктелердегі жылдамдықтарды да
анықтау ға болады.

33