Page 8 -

Қалада жолды 1.1 Скаляр және векторлық
оңай табу үшін
қолданылатын шамалар
GPS-навигатордың
қызметін қалай
түсіндірер едің? Орын ауыстыру векторлық шамаға, ал ара қашықтық (жол)
(1.1-суретке қара)
скаляр шамаға жататынын есіңе түсір.
1.2-суреттегі баскетболшы лақтырған доптың орын ауыс-
ТІРЕК СӨЗДЕР:
тыруы мен ұшып түскен жолы арасындағы айырмашылық
■ скаляр шамалар туралы не айтар едің?
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
■ векторлар
■ нөлдік вектор
■ қорытқы вектор

1.1-сурет. Навигатор АЛЫҚ НҰСҚА
қолдану 1.2-сурет. Баскетбол добының қозғалысы
Физикалық шамалар скаляр және векторлық шамалар
Тек сандық мәнімен
ғана сипатталатын ша- деп бөлінеді.
ЖОБ
малар скаляр шамалар Физикада векторлық шамаларды бағыты бар кесінді түрінде
→
немесе скалярлар деп кескіндейді және бір әріппен (мысалы, күш векторы F ) немесе
аталады. кесіндінің басы мен ұшын көрсететін екі әріппен белгілейді
( AB ). Векторлық шамалардың мәнімен қатар сызбасын салған-

сайын, бағдар кесіндісі де ұзын болады. Векторларды сызғанда
Өзінің сандық мәнімен да масштабын да ескеру маңызды. Мысалы, шама үлкен болған
бірге кеңістіктегі бағы- «басы» және «ұшын» көрсету керек.
тымен сипатталатын Екі өлшемді жазықтықта векторлардың басын санақ ба-
шамалар векторлық сымен сәйкестендіріп алу қажет. Кез келген вектордың сандық
шамалар немесе век- мәні оның модулі деп аталады. Ал модуль — скаляр шама.
торлар деп аталады.
Өзара параллель векторларды қалай қосамыз?
→ →
1.3, а-суретте берілген a және b векторларын қосу үшін екі
вектордың бағытына назар аударамыз, олар екеуі бағыттас.
Векторды өзіне-өзін параллель көшіргенде вектор өзгермейді
→
деген ережені қолдана отырып, бірінші a векторының ұшы-
→
на екінші b векторының басын көшіріп әкелеміз, нәтижесін-

8