Page 11 -

ЗЕРТТЕ

Ұзындығы 2-3 метр болатын жуан кендір жіпті сыныптасыңмен керіп
ұста. Оның дәл ортасына салмағы 2-3 кг болатын ауыр затты байла. Жіпті 6 H
алғашқыдай керіп ұстап тұру қиындық тудырады. Неліктен? Қорытынды
жаса. Мұнда қанша векторлық шама бар? Векторларды кескінде.

ЕСЕП ШЫҒАРУ МЫСАЛЫ 7,4 H
1.9-суретте берілген екі вектордың қосындысы болатын қорытқы век-
торды тап. 1.9-сурет.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Шешуі:
1-қадам. Екі өлшемді Оху жазықтығына саламыз, оған бірінші (қызыл) y
векторды Ох осі бойымен орналастырамыз; ОСҚА
2-қадам. Векторларды қосудың үшбұрыш ережесін қолданамыз.
ЖОБАЛЫҚ НҰ
3-қадам. Бірінші вектордың басы мен екінші вектордың ұшын қосатын 6 H
кесінді қорытқы вектор болып табылады (1.10-сурет); α
4-қадам. 1-тәсіл: пайда болған тікбұрышты үшбұрышта Пифагор тео-
ремасын қолдана отырып, екі катет арқылы гипотенузаның ұзындығын 7,4 H x
анықтауға болады.
1.10-сурет.
2
2
R =6 +7,4 2
R =36+54,76
2
3-ТАПСЫРМА
R= 90 76, ≈9,5 H
2-тәсілде транспортир көмегімен α=39º бұрыштың мәнін анықтай- 1. Арман солтүстік -шығыс
O
мыз да, оның синусы мен косинусының кестелік мәндерін қолданамыз. бағытта 45 жасай оты-
α бұрышына қарсы жатқан катеттің гипотенузаға қатынасы осы бұрыштың рып, шығысқа 20 м жүрді.
синусын беретіні белгілі. Олай болса, Одан кейін солтүстікке
30 м жүріп өтті. Тоқтап,
sin39°= 66 R = 6 = 95, H демалғаннан кейін, сол-
O
� R sin 39 ° түстік-шығысқа қарай 30
жасап, тағы 10 м жүрді.
Жауабы: Қорытқы вектор модулі: 9,5 Н.
Сосын кері бұрылып,
оңтүстікке қарай 30 м жол
СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР жүрді. Арманның жүріп өт-
кен жол бағытының сыз-
1. Дүкеннен балмұздақ алу үшін Әлия 15 м батысқа қарай жүрді, одан басын сыз және қорытқы
кейін солтүстік бағытта 20 м-ге орын ауыстырды. Әлияның орын векторды анықта (масштаб
ауыстыруын анықта. 1 см 10 м-ге тең).
2. Суда жүзіп келе жатқан қайықтың жылдамдығы 12 м/с, ал су ағы- 2. Теңізде жүзіп келе
сының жылдамдығы 2 м/с болса: жатқан кеме сол-
түстік-шығысқа қарай
а) ағысқа қарсы қозғалған қайықтың;
60 км жүзеді (шығысқа 45º
ә) ағыс бойымен қозғалған қайықтың;
жасай), әрі қарай 30 км
б) ағысқа перпендикуляр қозғалған қайықтың жағаға қатысты оңтүстік-шығысқа (тағы
жылдамдығын анықта. шығысқа 45º жасай) қарай
жүзіп өтеді. Кеме бағыты-
3. Ұшақ 300 км/сағ жылдамдықпен оңтүстік бағытта ұшып келеді, ал ның сызбасын сыз және
батыстан соққан желдің жылдамдығы 20 км/сағ. Ұшақтың жерге қорытқы вектор сыз. Оның
қатысты жылдамдығын анықта.
сандық мәнін анықта.

11