Page 84 -

Хоккей шайбасы 4.8 Дененің бірнеше күш
тұрақты
жылдамдықпен тегіс әсерінен қозғалысы
горизонталь мұз
бетінде сырғанайды.
4.31-суреттің Теория бойынша дене бір күштің әсерінен қозғала алады.
қайсысы осы Мысалы, ол күш ауырлық күші, серпімділік күші немесе үй-
? НҰСҚА
жағдайды келіс күші болуы мүмкін. Бірақ жер бетінде бір күш әсерінен
сипаттайды? Егер
шайба кемімелі қозғалысты кездестірмейміз деп айтуға болады. Көп жағдайда
қозғалса, қай жауап денеге ауырлық күшінен басқа серпімділік күші, кедергі күштері
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
дұрыс болар еді? үнемі әсер етеді.
Тас көл бетіне перпендикуляр түсіп, оның ішінде түзусы-

ТІРЕК СӨЗ: зықты қозғалса, оған ауырлық күші, судың кедергі күші және
кері итеру (Архимед) күші әсер етеді. Кері итеруші күштің ша-
■ теңәрекетті күш масы тұрақты, ол жылдамдыққа тәуелді емес. Егер тас ауадан
су бетіне бастапқы жылдамдықсыз (υ = 0) түссе, онда оған тек
0
қозғалыс ауырлық күші ғана әсер етеді. Тас су ішінде қозғала бастағанда
қозғалыс
қозғалыс
? оған әсер ететін кедергі күші, яғни сұйық үйкеліс күші әсер ете
?
N
N
N
бастайды. Оның шамасы жылдамдық артқан сайын өседі және
F
а) F оған қарама­қарсы бағытталады. Егер ауырлық күші тұрақты
болса, ал оған қарама­қарсы бағытталған кедергі күшінің ша-
масы артады, қандай да бір уақыт мезетінде кедергі күші мен
mg Архимед күшінің қосындысы ауырлық күшімен теңеседі. Үш
mg
mg
б)
a) күштің теңәрекетті күші нөлге тең болады да, дене бірқалыпты
ә)
қозғалыс қозғалыс түзусызықты қозғала бастайды.
қозғалыс
?
?
? F б) ЖОБАЛЫҚ
Егер денеге бірнеше күш әсер ететін болса, онда меха-
N
N
N
ника есептерін қалай шығарамыз?
Ең алдымен күштер әсерінен қозғалатын денеге әсер ететін
F
ә)
күштердің сызбасын сызамыз. Ол үшін есеп шартына байланыс­
ты сұрақ қойып, есепті шығарудың әр кезеңінде осы сұраққа
жауап табуымыз керек.
mg mg mg
a) ә) б) 1-кесте
Күш – сыртқы әсерді сипаттайды.
қозғалыс қозғалыс қозғалыс 1. Денеге қандай күштер әсер «Күшті кім (не?) түсіреді?» – деген
? F ? F ? 2. Денеге әсер ететін күш Егер дене ілгерілемелі қозғалса,
етеді?
сұраққа жауап алу керек.
N
N
N
онда барлық нүктелер бірдей орын
ауыстырады. Бұл жағдайда дененің
векторлары қай нүктеден
басталады, яғни күш қайда
түсіріледі? өлшемі ескерілмейді. Сондықтан
барлық күш масса (ауырлық) центріне
mg mg mg түсіріледі.
a) ә) б)
Мысалы, шананы көкжиекке α бұрыш жасай отырып,
4.31­сурет →
F күшпен тартады. Шана үдемелі қозғалады. Неден бастаймыз?
т
Барлық күштерді дұрыс кескіндеу үшін не керек?
84