Page 86 -

2-ТАПСЫРМА Координаталар осі бойынша алынған теңдеулер жүйесін
аламыз:
Реактивті ұшақ көкжи-

О
екке 20 бұрыш жасай  ma = F cosα − µ N
T
2
3 м/с үдеу мен ұшады.  0 = F sinα − mgN
+
Ұшқыштың массасы 70 кг   T
болса, ол кресло арқа- Үшіншіден, координаталар жүйесінде алынған теңдеулерден
лығына қандай күшпен белгісіз шаманы анықтаймыз және есептің жауабын өлшем
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
әсер етеді?
бірліктер арқылы тексереміз.
Денені жіпке байлап тартқан кезде, жіп созылады. Ал жіп
3-ТАПСЫРМА
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
тарапынан денеге әрекет ету күшін – жіптің керілу күші деп
Төменде берілген дене- атайды. Егер жіптің массасын ескермеуге болатын болса, онда
лердің қозғалысын бей-
нелеп, суретін сал және жіп ұшына әсер еткен күш, оның әр бөлігіне өзгеріссіз беріледі.
күштерді кескінде. Егер Сондықтан жіптің екі ұшындағы керілу күші бірдей болады.
дене үдемелі қозғалса, сол Бұл жағдайда денелердің алатын үдеуі де бірдей болады. Ал
үдеуді тудырған күшті ата. бірнеше денелерден тұратын жүйенің қозғалысын қарастыр­
1. Шана таудан төмен сыр­ ғанда, әр денеге әсер ететін күштерді жеке кескіндеп, олар
ғанады.
2. Бала вертикаль ілінген үшін қозғалыс теңдеулерін жазамыз.
арқанмен төмен сыр ғып Төмендегі кестелерде бірнеше күш әсерінен дененің қозға-
түсіп келеді. лысы сипатталған. Динамикадағы есептерді шығаруда осы
3. Қармаққа ілініп қалған алгоритмді қолдануыңа болады.
балықты су ішінде жоғары
қарай қозғалтты.
4-кесте

Алгоритм Горизонталь бойынша Көлбеу жазықтық Денелер жүйесі

→
N → →
→ N y a
F F → →
→
→
1. Күштері кескінделген → T y a T a
сурет F y → x m →
→ mg 1 T
mg →
m g
1
→
m g
2

+

 ma = mg T
1
1
2. Қозғалыс теңдеуі ma F + + + + + F y ma = mg N+ + F y 
F + mgN+
ma = F +mgN= F=
ma
F y
 2 mg T
� � � т mgN+ + F y ma = +

2
3. Координат осьтері, O : ma = F − F O  ma = mgsinα − F  ma = T − m g


 :
x 
координат осьтеріндегі  T y x  y O :  1 1
y
y 
проекция теңдеуі O : 0 = Nmg− O :  0 = Nmg− cosα   − ma = T − m g
y
2
2
4. Белгісіз шамаға қатысты теңдеулер жүйесін шешу және теңдеудің дұрыстығын өлшем бірліктер
арқылы тексеру
86