Page 132 -

Жануар жасушасы Өсімдік жасушасында центриольдер болмайды. Ядро бөлінген-
нен кейін, Гольджи аппараты қатысуымен екі жас жасуша арасын-
да әуелі аралық пластинка түзіледі. Осы жерде цитоплазмалық
мембрана да түзіледі. Кейін жасуша қабырғасы қалыптасады.

ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Митоздың биологиялық маңызы
• Генетикалық тұрақтылық. Екі еншілес жас жасуша
Сақина тәрізді мен аналық жасуша ядросындағы хромосомалар саны бірдей
керме
болады. Бұл бірнеше ұрпақ бойына хромосомалар санының
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
тұрақты болуын қамтамасыз етеді.
Өсімдік жасушасы
• Жасушалардың жаңаруы және регенерация. Ескірген
жасушалардың орнына жаңа жасушалар түзіліп, оларды алмас-
тырады, ұлпалар жаңарады. Кейбір жануарлар дене бөліктерін,
мүшелерді қалпына келтіре алады. Адамның терісін күйдіріп,
кесіп алғанда ол қалпына келеді. Кесірткелер жауынан қашып
құтылу үшін құйрықтарын үзіп қалдырады, ал жойылған құй-
Гольджи
көпіршіктері рықтың орнына жаңа мүше өсіп шығады.
Аралық • Өсу - көпжасушалы ағзалар денесінде жасушалар саны-
пластинка ның артуы. Өсімдіктің сабағындағы камбий жасушаларының
митоз жолымен бөлінуінен сүрек қабаты жуандайды. Тамыр
▲ Цитокинез
мен сабақтың төбе бүршігіндегі меристема жасушаларының
митоз жолымен бөліну нәтижесінде өсімдік ұзарып өседі. Жа-
нуар ұлпаларының жасушалары бөлініп, сандары артады. Бұл
ЕСІҢДЕ САҚТА!
көпжасушалы ағзалардың өсуін мүмкін етеді.
Кейбір химиялық қосылыс- • Жыныссыз көбею. Прокариоттар қарапайым жолмен
тар әсерінен бөліну шүй- екіге бөлінеді. Қарапайымдылар, біржасушалы балдырлар ми-
кесінің жіпшелері түзіл- тоз жолымен екіге бөлінеді. Гидра бүршіктену арқылы көбейе-
мейді. Нәтижесінде хромо- ді. Өсімдіктердің тамыр, сабақ және жапырақ арқылы өсімді
сомалар бір жасуша ішінде
қалып қояды. Ультракүлгін көбеюі митоздық бөлінуге негізделеді. Жыныссыз көбеюде аз
сәуле мен радиацияның уақытта өте көп ұрпақ беру мүмкін болады. Гендік инженерия
үлкен дозасы хромосома- мен биотехнологияда біржасушалы ағзалардың клондарын
лардың құрылымын өзгер- митоздық жолмен көбейту арқылы алады.
теді.

ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР

1. Митозды не себепті жасушаның күрделі бөлінуі деп атайды?
2. Митоздық бөлінуде центриольдердің маңызы қандай?
3. Митоз бен амитоздың ұқсастығы мен айырмашылығы қандай?
4. Тірі ағзадағы қандай үдерістер митозға байланысты?

КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Жасушалық циклдің әр кезеңінде ядрода хромосо-
малар саны мен олардың өлшемдері өзгереді. Суретте жасушалық циклдің
әртүрлі кезеңдерінде хромосомалар көрсетілген. Митоз кезеңіндегі хромо-
сомаларды анықта. Жауабыңды түсіндір.

132