Page 134 -

СЕН БІЛЕСІҢ БЕ? 2. Өсу аймағында диплоидты жасушалардың цитоплаз-
масы артады. Цитоплазмаға қор заттары жинақталады. Бұл
Бактерия және кейбір эу-
кариот жасушалары ами- интерфазаның өсу фазасына сәйкес келеді.
тоз жолымен бөлінеді. 3. Пісіп-жетілу аймағында диплоидты жасушалар мейоз-
Амитоз жасушаның тіке- дық бірінші бөлінуге кіріседі. Бір диплоидты жасушадан екі
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
лей немесе бұрыс бөлінуі. гаплоидты жасушалар түзіледі.
Ядроның бөлінуге дайын- 4. Қалыптасу аймағында сперматазоидтардың органелла-
дығы жүрмейді. Хромосо- лары түрөзгерістерге ұшырайды.
малар ширатылған күйінде
болады. Бөліну шүйкесінің Сперматогенез соңында төрт бірдей сперматозоид түзіледі.
жіпшелері түзілмейді. Овогенездің бірінші мейоздық бөлінуі соңында түзілген екі
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
жасушаның біреуі ірі, екіншісі кіші болады. Екінші мейоздық
бөлінуде түзілген жасушалар арасында цитоплазма тең бөлін-
ТАЛҚЫЛАУ. Спермато- бейді. Нәтижесінде тек бір қалыптасқан жұмыртқа жасушасы
зоидтардың санының аз
болуы немесе олардың түзіледі. Мейоз үдерісі нәтижесінде жыныс жасушаларында
қозғалғыштығының төмен гаплоидты хромосома жиынтығы қалыптасады. Адамның ре-
болуы ер адамдардың ұр- продуктивті мүшелеріндегі жасушаларында мейоздың қалыпты
пақсыздығына ұшыратады. жүруіне ортаның экологиялық жағдайы әсер етеді. Радиация-
Қазіргі уақытта бұл мәсе- ның қалыптыдан жоғары мөлшері, ауыр металдар концентра-
лені шешуде Экстракорпо- циясының су мен топырақта артуы мейоз І барысында гомолог-
ралды ұрықтандыру (ЭКО)
"in vitro" қолданылады. "In ты хромосомалардың екі жасушаға тең бөлінбеуіне соқтырады.
vitro" мағынасы "сынауық Жыныс мүшелері жасушаларының қалыпты бөлінбеуі өмірге
ішінде" дегенді білдіреді. сау ұрпақтың келу ықтималдығын төмендетеді.
Яғни, ұрықтандыру зерт-
Сперматогенез Овогенез
ханада жүргізіледі. Бұл
Көбею
әдістің табиғи ұрықтану-
аймағы
дың баламасы ретіндегі
маңызын талқыла.
Өсу аймағы

Пісіп-жетілу
аймағы

Гаметогенез ▲
Қалыптасу аймағы Ұрықтану

ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР

1. Жануарлар ағзасындағы қандай жасушалар мейоз арқылы бөлінеді?
2. Мейоздық бөліну алдында не себепті хромосомалар екі еселенеді?
3. Овогенезде жасушалар арасында цитоплазманың тең бөлінбеуінің
маңызы қандай?
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
4. Гаметогенездің қай аймағында мейоздық бөліну жүреді?
Өсімдіктерде мейоз то-
заңқап пен жатынның КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Сперматогенез бен овогенездің ұқсастығы мен
тұқымбастамасында жүреді. айырмашылығын көрсететін сызба құрастыр.

134