Page 135 -

8.6 Сома және жыныс

жасушаларындағы хромосома
Тірі ағзалар үшін хро-
жиынтығы мосомалардың дипло-
идты және гаплоидты
мологты хромосомалардың бірдей үлескілерінде ағзаның бір ҰСҚА
жиынтықтарының
Гомологты хромосомалар және кариотип
маңызы қандай?
Кез келген ағзаның сома жасушаларында осы түр дарала-
рына тән хромосомалардың белгілі саны болады. Drosophila
melanogaster 8 хромосома, шортанда Esox lucius 18 хромо-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
сома бар. Митоз дық бөлінудің арқасында жасушалардағы
хромосомалар санының тұрақтылығы сақталады. Жасушадағы
хромосомалардың пішіні мен мөлшерін мұқият зерделесе, әр
хромосоманың жұбы болатынын байқауға болады. Барлық
хромосомалары деп атайды. АЛЫҚ Н
хромосомалардың гомологты жұбы болады. Демек, адамның
сомалық жасушасында 23 жұп гомологты хромосома бар. Го-

белгісін анықтайтын гендер орналасады. Хромосомалардың
толық жиынтығы кариотип деп аталады. Ал гомологты хро-
мосомалардың жұптарымен көрсетілген кескіні кариограмма
болып табылады. Кариотип-
тегі 22 хромосомада ағзаның
белгілерін анықтайтын ген- ▲ Ер адамның
дер орналасады. Бұлар ауто- кариограммасы
сомалар. Ал соңғы 23-ші жұп
хромосомаларда әйел және
ТІРЕК СӨЗДЕР:
ер адамның жыныстарын
анықтайтын гендер болады. ■ кариотип
Сондықтан оларды жыныс ■ кариограмма
еншілес
Бұл-әйел адамдағы ХХ және хроматидалар ■ аутосома
ер адамдағы ХҮ хромосома- ▲ Гомологты хромосомалар ■ жыныс хромосомасы
лары. ЖОБ ■ плоидтылық

1-ТАПСЫРМА. Суретте көрсетілген жасушаның кариограммасын жаса. Бір ■ диплоидты жасуша
және екі санымен көрсетілген хромосомалардың гомологты хромосомалар ■ гаплоидты жасуша
жұбы екенін дәлелде.
2-ТАПСЫРМА. Ұрық жасушасының жынысты көбею нәтижесінде түзілуі
көрсетілген суретті зерделе. Ағза мен жасушалардың хромосома жиын-
тығын анықта.
1а 1b
Гаплоидты және диплоидты жасушалар
3 4
Жасуша ядросындағы гомологты хромосомалардың жиын-
тығын плоидтылық арқылы сипаттайды. Біржасушалы және
2а 2b

135