Page 133 -

8.5 Мейоз. Гаметалардың түзілуі

Сперматозоид пен
Мейоз жұмыртқа жасушасы
ядроларында 46 хро-
Жыныс жасушаларында хромосомалар саны сомалық жа- мосома болатын болса
екі рет бөлінуінен кейін төрт гаплоидты жыныс жасушалары ҰСҚА
сушалардан екі есе аз болады. Жыныс бездерінің диплоидты ұрықтанудан кейін не
жасушаларының ядросы мейоз арқылы бөлінеді. Нәтижесінде болар еді?
хромосомалардың саны, азайып, гаплоидты жыныс жасушала-
ры түзіледі. Жасушалар жасушалық айналымның барлық кезең-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
дерінен өтеді. Мейоздық бөліну алдында хромосомалар екі есе-
ленеді. Мейоз кезінде ядро мен жасуша екі рет бөлінеді. Бірінші Жұмыртқа жасушасы
мейоздық бөліну (мейоз І) кезінде гомологты хромосомалар Ұрықтандыру
жұбы екі жас жасушаға ажырап кетеді. Хромосомалар саны
Зигота
ЖОБАЛЫҚ Н
екі есе азаятындықтан бұл редукциялық бөліну деп аталады.
Сперматозоид
Мейоздық екінші бөліну (мейоз ІІ) барысында хромосома екі
еншілес хроматидаларға ажырап кетеді. Бір аналық жасушаның

түзіледі. Мейоздық екінші бөлінуді эквациондық деп атайды. ▲ Ұрықтану
Себебі гаплоидты екі жасуша бөлінгенде түзілетін төрт гапло-
идты жасушаларға хромосомалар тең бөлінеді. Жануарлар-
дың жұмыртқа жасушасы мен сперматозоид, ал өсімдіктерде
ТІРЕК СӨЗДЕР:
спора түзілуі мейоз арқылы жүреді. Сперматозоид жұмыртқа
жасушасымен қосылғанда, ұрықта екі гаплоидты хромосома ■ мейоз
жиынтығы қосылады. Ұрықта хромосома жиынтығы диплоидты ■ редукциялық бөліну
болады. Ұрықтағы 46 хромосома 23 жұп құрайды. Әр жұптағы ■ эквациондық бөліну
екі хромосома гомологты хромосомалар болады. Себебі
■ гомологты хромосома
оларда бірдей белгілердің дамуына жауапты гендер болады.
■ гаметогенез
1-ТАПСЫРМА. Диплоидты жасушаның мейоздық бөлінуі нәтижесінде ■ сперматогенез
төрт гаплоидты жасушаның түзілуін сызба бойынша түсіндір.
• 1 мен 2-сатылар қалай аталады? Бұл сатылар арасында қандай өзгеріс- ■ овогенез
тер жүрді?
• 2 мен 3-саты арасында қандай өзгерістер жүреді?
• 3 пен 4-сатылар арасында қандай өзгерістер жүреді? I

Аталық және аналық гаметалардың
II
түзілу ерекшеліктері
Жыныс жасушалары гаметогенез үдерісі нәтижесінде
түзіледі. Аталық жыныс безінде сперматозоидтардың қалып- III
тасуын сперматогенез, ал аналық безде жұмыртқа жасуша- Мейоз I
сының қалыптасуын овогенез деп атайды. Гаметогенез төрт Мейоз II
сатыда өтеді. IV
1. Көбею аймағында диплоидты жасушалар митоздық
жолмен бөлініп, сандары артады. ▲ Мейоз

133