Page 145 -

9.3 Адамның жыныс жүйесінің

құрылысы

Ерлер мен әйелдер ағза-
ларында барлық жүйе-
шығару өзегі жатады. Ішкі мүшелерді қосалқы мүшелер деп ҰСҚА
Көбею – тірі ағзаларға тән қасиеттердің бірі, маңызы – тір- лер бірдей болады, тек
шілікті жалғастыру. Адамдар жынысты жолмен көбейеді. Гаме- бір ғана жүйе ерекшеле-
талардың қосылуымен зигота пайда болады, зигота жатырға неді, ол қандай жүйе?
бекініп дамиды, шамамен 280 күннен кейін, күрделі процестер
нәтижесінде сәби дүниеге келеді. Осылайша тіршілік жалғасын ТІРЕК СӨЗДЕР:
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
табады.
■ жыныс мүшесі,

■ ұма
Аталық жыныс жүйесі
■ аталық без
ЖОБАЛЫҚ Н
Аталық жыныс жүйесі мүшелері сыртқы және ішкі деп бөлі-
■ жатыр
неді. Ішкі мүшелерге аталық бездің қосалқысы, шәует шыға-
■ жатыр түтігі
ратын түтік, шәует көпіршіктері, қуық алды безі (простата), зәр
■ аналық без
атайды. Сыртқы мүшелер: аталық без, ұма және жыныс мү-
шесі. Аталық жыныс жасушасы, сперматозоид аталық безінде
түзіледі. Аталық без – ұма деген тері қалтасында орналасқан
Аталық жыныс мүшелері
жұп мүше. Оның қызметі – сперматозоидтарды түзу және
аталық жыныс гормоны – тестостеронды бөлу. Аталық безде-
гі арнайы жасушалар жыныстық жетілу кезіңде тестостерон
гормонын қанға бөледі, оның әсерінен екінші реттік жыныс
белгілері дамиды. Аталық бездің негізін ішінде сперматозоид-
Шәует
тар қалыптасатын ұзын ирек түтікшелер құрайды. Ирек түтік-
көпіршіктері Қуық
шелерде қалыптасқан сперматозоидтар ұрықтық көпіршікте
дамып жетіледі. Аталық безден шыққан сперматозоидтар шәует Қуық зәр
шығаратын түтік арқылы шығып, ұрықтық көпіршіктер мен алды шығару
өзегі
қуық асты безі бөлген сұйықтықпен араласады. Бұл сұйықтық безі
жыныс
шәует деп аталып, сперматозоидтарды қоректік заттармен Шәует мүшесі
қамтамасыз етеді. шығаратын
түтік
Жыныс мүшесінің екі қызметі бар: зәр шығару өзегі арқылы аталық без аталық
шәует пен зәрді сыртқа шығару. бездің
қосалқысы
Аналық жыныс жүйесі
▲ Аталық жыныс жүйесі
Аналық жыныс жүйесі мүшелері де сыртқы және ішкі болып
бөлінеді. Сыртқы мүшелер үлкен және кіші еріндер, клитор
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
және қынап кіреберісі. Ішкі мүшелер: қынап, жатыр, жатыр түтігі
және аналық бездер. Аналық гамета, жұмыртқа жасушасы ана- Сперматозоидтардың
лық безде түзіледі. Аналық без – құрсақ қуысында орналасқан жетілуі үшін дене темпе-
жұп мүше. Екі маңызды қызметі бар: жұмыртқа жасушасын ратурасынан 2° С төмен
температура қажет.

145