Page 193 -

12.4 Бейімделгіштік – тaбиғи

сұpыптaлудың нәтижесі

Aғзaлap үшін
Тaбиғи сұpыптaлудың түpлеpі тaбиғaттaғы
ұзындықта болуы мұндай орта факторларына бейімделген. ҰСҚА
күpделі биотикaлық
Кез келген aғзaлapдың құpылысы мен қызметі тaбиғи
және aбиотикaлық
қaтынaстap
сұpыптaлудың нәтижесінде пайда болып, белгілі біp оpтa
тіpшілікті сaқтaп
жaғдaйлapынa ағзаларды бейімдейді. Бейімделгіштік нәти-
қaлу үшін aсa
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
жесінде ағзалар жаңа қасиеттерге ие болып сол ортада ұрпақ
бейімделгіштікті
қалдыра алады. Табиғи сұрыпталудың түрлері арқылы табиғат-
тaлaп етеді.
тағы бейімделгіштіктерді анық байқай аламыз. Мысалы, сұр қо-
Aляскaдa өміp сүpетін
оpмaн бaқaлapы
яндардың құлақтары дене температурасын реттеуде маңызды
денесінің 60 пaйызы
рөл атқарады. Сондықтан қыстың суығында көпшілік құлақтары
ЖОБАЛЫҚ Н
қыстa қaтып қaлсa
ұзын қояндар үсіп қалатын болса, жаздың аптап ыстығына
құлағы қысқа қояндар төзе алмайды. Ал құлақтың орташа
apы қapaй тіpшілігін
жaлғaстыра
aлaды. Aляскa
Қояндар популяциясындағы шеткі екі мәннің табиғи сұрып- дa, көктемде тіpіліп
талуда орта мәнімен бәсекелесе алмайтындығы байқалады. бaқaсынa мұндaй
мүмкіндікті қaндaй
Табиғаттағы мұндай орта мәннің дамуына жағдай жасалатын бейімделгіштік
сұрыпталу түрі тұрақтандырушы сұрыптау деп аталады. беpеді?
ТІРЕК СӨЗДЕР:
■ бейімделгіштік
■ қозғaушы сұpыптaу
■ тұpaқтaндыpушы
сұpыптaу
▲ Сұр қоян құлақтары ұзындығының табиғи сұрыпталуы
■ меланизм
Қозғаушы сұрыптау ■ бүркенгіш рең

Өндірістік орындар дамыған аудандарда көбелектердің
қанатындағы меланин пигментіне табиғи сұрыпталу жүреді.
Осы құбылыс Англияның өндірісті қаласы Манчестерде өмір
сүретін ақ қайың мүр көбелегінің меланиндік өзгерісінен бай-
қалған. Ағаштың қабығын басқан қыналарда ақшыл түсті мүр
көбелектер тіршілік еткен. Ақ көбелектер арасында біраз ғана
қара көбелектер болған. Кейіннен өндірістен шыққан түтін сал-
дарынан ағаштардың қабығын күйе басып қыналар жойылады.
Популяциядағы ашық қына түстес ақ көбелектер орнын қара
түсті көбелектер басады. Өндірістік меланизм кезінде шеткі
мәндердің біреуі дамиды. Мысалы, қара түсті көбелектердің
ағаш діңінің қошқыл түсінен олармен қоректенетін құстарға

193