Page 189 -

зерттеулер арқылы дәлелдеді. Тіршілігін сақтап қалу үшін тау- ТАЛҚЫЛАУ. Қазіргі таңда
шымшықтар қорек үшін бәсекелестікке түседі. Кейбір құстар эволюция жүріп жатыр
қорегін ауыстыруға мәжбүр болады. Нәтижесінде қорегін тауып деп ойлайсың ба?
жеуге жақсы бейімделгендері тіршілігін сақтап қалуға мүмкін-
дік алады. Осы сияқты деректер эволюция мен өзгергіштіктің СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
табиғатта қатар жүретіндігін көрсетеді.
ағзалардың белгілерін өзгертеді. Қолдан сұрыпталу сияқты ҰСҚА
Галапагос аралындағы
жануарлар маңайындағы
Қолдан сұрыптау
континенттерге қараған-
да ірі болып келеді. Піл
Дарвин саяхаттан келгеннен кейін қолдан сұрыптау жұ-
тасбақасының ұзындығы
мыстарымен айналысады. Қолдан сұрыпталған өсімдіктердің
2 м, ал салмағы 260 кг ең
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
іріктемелері мен жануарлар қолтұқымдарының арғы тектері
ұзақ өмір сүретін жануар-
жабайы өсімдіктер мен жануарлар болғанын анықтады. Мыса-
лар қатарында. Игуана-
лы қазіргі кептерлердің арғы тегі – жартас кептерлері. Қазіргі
ның денесі 1-1,2 м сал-
кептерлер қолтұқымдарында табиғатта жоқ белгілердің көрініс
мағы 7-11 кг әлемдегі ең
беруі, ол – тұқымқуалаушылық пен өзгергіштіктің нәтижесі.
ЖОБАЛЫҚ Н
ірі кесірткелер. Аралдағы
Адам өзіне қажетті белгілерді сұрыптайды, сондықтан адамның
луы олардың қорек, мекен
қажетіне қарай белгілер шығады, яғни селекциялық жұмыстар
ету ортасы сияқты бәсеке-
лестікке түсетін жоғарғы
үдерістер табиғатта да жүреді. Қоршаған ортада ағзалардың бұл жануарлардың ірі бо-
құрылымды ағзалардың
өзіне пайдалы белгілері табиғи сұрыпталудан қалыптасады. жоқ болуында. Сонымен
Ол белгілер ұрпақтарына беріліп, оларды нығайтып отырады. қатар осы түрлердің ген-
Нәтижесінде жаңа түрлер пайда болады. дік құрылымында ірі де-
нелі белгілердің басым
ТАПСЫРМА. Дарвиннің саяхатта жинаған көптеген материалдары оның болуында.
эволюциялық теориясын негіздеуге үлкен мүмкіндік берді. Ол өзі жинаған
материалдарын келесі бағыттар бойынша іріктеп, талдау жаса: Палеон-
тология, Салыстырмалы анатомия, Дивергенция (сәулелі бейімделгіштік),
Биогеография, Жүйелеу . Берілген зерттеу бағыттары негізінде жүргізілген
жұмыстардың түрін дәптерге кестені сызып анықта.

ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР

1. Саяхатта Дарвин қандай зерттеулер жүргізді?
2. Дарвин табиғи сұрыпталу мен қолдан сұрыпталуды қалай байла-
ныстырды?
3. Галапагос аралындағы таушымшықтардың көптүрлілігі неліктен
туындады?
4. Дивергенттік эволюция дегеніміз не?
5. Дарвиннің эволюциялық теорияларының қалануына не себеп бол-
ды? ▲ Піл тасбақасы мен теңіз
игуанасы
КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Галапагос аралының губернаторы Дарвиннен
тасбақаларға берілген сипаттамаларға қарап, олардың қандай аралдан екен-
дігін анықтауға бола ма деп сұрайды? Алғашқыда Дарвин бұл сұраққа аса мән
бермейді. Бірақ ол тасбақалар арасындағы әртүрлілікті мекен ету ортасының
ауысуынан деп қарастырады. Кейінен жүргізілген зерттеулер тасбақалардың
сауыттарындағы әртүрлілікті түсіндіруге мүмкіндік берді. Тасбақалардың
сауыттарының әртүрлі болуының себебіне теориялық зерттеу жүргіз.

189