Page 190 -

12.3 Эволюцияның қозғаушы

күштері

Сетінек балығы 3 млн
уылдырық берсе, Қозғаушы күш
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
балдырлардың кейбір
түрлері бір тәуліктің Ч. Дарвин эволюциялық үдерістің қозғаушы күштері тір-
ішінде Жер бетін шілік үшін күрес пен табиғи сұрыпталу екенін анықтады. Ағ-
бірнеше километр залардың тіршілігін сақтап қалуы үшін ең бейімделгендері
қалыңдықпен
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
жабатындай көбеюге қатысып, өзінің пайдалы белгілерін ұрпағына береді.
ұрпақ бере алады. Нәтижесінде популяциядағы ағза үшін пайдалы белгілері бар
Бірақ табиғатта даралардың саны артады. Кейбір жағдайда ағзалардың қор-
ағзалардың көбею шаған ортаға бейімделуі нәтижесінде тұқым қуалайтын өз-
қарқындылығы герістер (мутация) туындайды. Өзгеріске түскен мутациялық
мұндай жоғары
болғанымен, бұл ген келесі ұрпаққа табиғи сұрыпталудың нәтижесінде тұқым
үдеріс жүзеге аса қуалап беріледі.
бермейді. Себебі неде
деп ойлайсың?
Тіршілік үшін күрес
Популяциядағы даралар шамадан артық көбейсе олардың
ТІРЕК СӨЗДЕР:
арасында қорек, ауа, су, мекен ету ортасына тіршілік үшін күрес
■ тіршілік үшін күрес жүреді. Тіршілік үшін күрес – бір популяция ішіндегі немесе
әртүрлі популяциялар арасындағы тіршілігі мен өсімтал ұр-
■ түрішілік күрес
пақ беруге қабілеттілігін сақтап қалу үшін күрес. Бұл бір түр
■ түраралық күрес
ішіндегі немесе түрлер арасындағы даралардың биотикалық
■ тұқым қуалайтын және абиотикалық факторлармен күресуінің күрделі қарым -
өзгергіштік
қатынастық байланысы. Тіршілік үшін күрестің түрлері:
■ мутация
• түрішілік
• түраралық
• қоршаған орта жағдайларымен күрес.
Түрішілік күрес - популяция ішіндегі даралар арасында
жүретін күрес түрі. Түр ішінде даралар бірдей жағдайда тіршілік
ететін болғандықтан олар өз арасында тіршілігін сақтап қалу
үшін шиеленіскен қақтығыстарға түседі.
ТАПСЫРМА. Берілген суреттерді пайдаланып әртүрлі экожүйеде өмір
сүретін ағзалар арасындағы түрішілік күреске мысалдар келтір және олар-
ды түсіндір.

190