Page 191 -
P. 191
Түраралық күрес
Түраралық күрес - әртүрлі түрлердің арасындағы қақтығыс-
тар. Кей жағдайда бір түр екінші түрге басымдық көрсетіп ығы-
стырады, тіпті жойып жіберуі де мүмкін. «Жыртқыш-жемтік»
қатынаста қорегі бір болып келетін жыртқыштар арасындағы
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
бәсеке. Мысалы түлкі мен қасқырдың қорегі ұсақ омыртқалы-
лар болғандықтан олардың арасында қорек үшін бәсекелес-
тік туындайды. Жемтік пен жыртқыш арасында күрес жүреді.
Жемтігі жүйрік, ауру болмаса тіршілігін сақтап қалады, ал қашып
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
құтыла алмаса немесе ауру болса, жыртқышқа жем болып тір-
шілігін жояды. Арамшөптер мен мәдени өсімдіктер арасындағы
жарық пен ылғал үшін қақтығыстар.
▲ Жыртқыштық
Қоршаған ортаның қолайсыз
ЗЕРТТЕУ
абиотикалық факторларымен күрес
Тұқымқуалайтын өз-
Қоршаған ортаның жер бедері, климаты, топырағы абио- гергіштікті өлшеу
тикалық факторларды құрай отырып, сол жерде мекен ететін • Сыныптағы барлық
оқушылардың бар-
ағзаларға бірдей әсер етеді. Мысалы, тундралық экожүйе- мақтарын артқа қарай
де суыққа төзімді аласа өсімдіктер жамылғысы тіршілік етсе, икемдей алатындықта-
шөлді аймақта тамыры ұзын, су сақтауға бейімделгіштіктері рын тексеріп, мәлімет-
бар өсімдіктер ғана тіршілік етеді. Арктикада тері асты шел терді кестеге толтыр.
қабаты қалың, жылуды сақтай алатын жануарлар тіршілік етеді. • Оң қолыңның сұқ сау-
сағының ұзындығын
Шалғындықта өсетін жарық сүйгіш өсімдіктердің біреуі жылдам алақанмен байла-
өсіп кетсе, басқа түрдің өсімдігі жарық жетпегендіктен өспей нысқан буыннан бастап
қалады. Қалың орманда жарық сүйгіш шөптесін өсімдіктер саусақтың ұшына дейін
өсе алмайды. Міне, мұның бәрі орта факторларының әсерінен өлше де, жазып ал.
туындайды. • Сыныптағы барлық
оқушылардың сұқ сау-
сақ өлшемдерінің нәти-
Табиғи сұрыпталу жесін кестеге түсір.
• Нәтижелерді сәйкес
Тіршілік үшін күрестің барлық формаларынан Дарвин әр- аралықтарға бөліп,
дайым нақты бір орта жағдайларында өзіне пайдалы ерек- қанша оқушыда кезде-
шеліктері бар ағзалар ғана тіршілігін сақтап қалатынын бай- сетінін анықта.
қады. Табиғатта бір түрлер тіршілігін жойса, біреулері көбе- • Жинаған деректерің-
нен гистограмма сыз.
191
