Page 200 -

13.1 Популяция cанына әсер ететін

факторлар

Популяциялардың
саны уақыт өте келе Популяция санының өзгеруі
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
өзгеріп отырады.
Колорадо тауы Популяцияның мөлшері (саны) барлық даралар са-
бөктеріндегі орманда нымен анықталады, ал популяцияның тығыздығы аудан
1990 жылы биолог 700
шыршаны анықтады. немесе көлемнің бірлігіне келетін даралар саны.
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
2000 жылы Түрлі себептерге байланысты популяцияның саны уақыт
шыршалардың саны өте келе өзгеріп отырады. Бұл өзгерістер популяцияның қор-
500 болды. Шырша шаған орта және басқа популяциялар мен популяция ішілік
популяциясының қарым-қатынастарға тәуелді. Туылу, өлім, эмиграция және им-
санының азаюына
қандай жағдайлар миграция – популяцияның өсуінің басты көрсеткіштері. Туылу
әсер етуі мүмкін? көрсеткіші популяциядағы аналықтардың саны, жас ерекшелігі
және олардың өсімталдығына, бір жылғы ұрпақтар санына,
көбею жағдайына байланысты. Мысалы, 10 мың дарадан тұра-
ТІРЕК СӨЗДЕР:
тын популяцияда 300 ұрпақ өмірге келсе, туылу көрсеткіші =
■ популяция саны 300/10000*100%= 3%. Тірі ағзалардың көбею қарқындылығы

■ популяция тығыздығы алуан түрлі: тышқантәрізді кемірушілер бір жылда 5-6 ұрпақ
береді, ал бактериялар, қарапайымдылар бір сағатта бірнеше
■ туылу
рет бөлініп, көбейеді.
■ өлім
Өлім көрсеткіші белгілі уақыт аралығында тіршілігін
■ иммиграция тоқтатқан даралар санымен анықталады. Өлім туа біткен фи-
■ эмиграция зиологиялық кемшіліктер және қоршаған орта жағдайына
(қоректің аз болуы, өрт, құрғақшылық, эпидемия) байланысты.
Иммиграция басқа популяциядан даралардың қоныс аударып
келуі. Даралардың басқа популяцияларға қоныс аударуы эми-
грация болады. Мысалы, тиіндер өздері туылған жерден 2 км
астам жерлерге орын ауыстырады. Нәтижесінде олар басқа
тиіндер популяциясына иммигрант ретінде келеді.

1-ТАПСЫРМА. Туылу, өлім, эмиграция мен иммиграцияның торғайлар
популяциясы санының артуына және кемуіне қалай әсер ететінін түсіндір.

Туылу Өлім

Популяция санына
әсер ететін факторлар ▲ Иммиграция Эмиграция
200