Page 204 -

Лаг- Лог-фаза Тұрақты Өсудің 2-ТАПСЫРМА. Бактериялар популяциясының өсу фазаларын салыстыр.
Лаг-фаза Лог-
Стационарная фаза Фаза
у фаза фаза фаза тежелу
отмирания
х Шектеуші факторларды анықта және әр фазадағы басты өзгерістердің се-
фазасы
бебін түсіндір.
К
Численность популяции Численность популяции Популяцияның саны Популяциялардың өсуінің сигматәрізді
және экспоненциалды қисығы
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Сигматәрізді өсудің қисығы популяцияда даралар саны ар-
тып, мекен ортадағы ресурстар шектелуі нәтижесінде популя-
цияның өсу жылдамдығының баяулауын сипаттайды. Даралар
0 у 0 Уақыт х
саны артқанда популяцияның өсу жылдамдығы әуелі жоғары-
Время Время
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
лайды. Ресурс азайғанда, өсуі баяулап, платоға көшеді, соңында
▲ Бактериялар мүлдем тоқтайды. Графикте бұл S-тәрізді қисық түзеді. Кейде
популяциясының өсуі
ортада қоректік зат қоры жеткілікті болса да, популяцияда өлім
саны артады. Мысалы, ашытқы саңырауқұлақтар популяциясы
ортада жинақталған этил спирті (токсин) әсерінен қырылады,
ал балдырлар бір-біріне көлеңке жасау нәтижесінде өсулері
нашарлайды.
Экспоненциалды өсу жағдайында бейімделу кезеңінен
кейін даралар саны тез артып, орта сыйымдылығы шегінен аса-
ды. Біраз уақыттан кейін даралар қырыла бастағанда графиктегі
J-тәрізді қисық түзіледі. Даралардың қырылуы біржылдық
өсімдіктердің қурауы, уылдырық шашқаннан кейін бекіре ба-
лықтарының өлуіне байланысты.

ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР

1. Табиғатта популяциядағы даралар санының өзгеру себебі қандай?
3 дәлелдеме келтір.
2. "Ортаның қарсыласуы" терминінің мағынасы қандай? Көлде тір-
шілік ететін түрлер мысалында түсіндір.
3. Ортаның сыйымдылығы қандай көрсеткіштермен анықталады?

КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Үш аналық және үш аталық тышқанды бұрын
тышқандар мекендемеген аралға жіберді. Тышқандар өсімдіктер мен тұқым-
ды қорек етеді. Аралда тұқыммен қоректенетін құстардың, өсімдікпен қорек-
тенетін жәндіктердің бірнеше түрлері және ұсақ жануарларды қорек ететін
жыртқыштар бар. Бір жыл уақыт аралығында тышқандар популяциясында
қандай өзгерістер болатынын болжа. Жауабыңа дәлелдеме келтір.

204