Page 59 -

нысады, физикалық ерітілген күйде оксигемоглобин (HbO ) ТАЛҚЫЛАУ. Альвеолалар
2
түрінде тасымалданады. Көмірқышқыл газының бөлігі (CO₂) бір қабатты жасушалардан
тұрса да, тыныс шығарған
гемоглобинмен байланысып, карбогемоглобин (HbCO₂) мен
кезде неліктен бір-бірімен
плазмадағы ион түрінде тасымалданады. Бұл газдар гемогло-
қабысып қалмайды?
бинмен тұрақсыз қосылыс жасай отырып, оңай ажыратылады.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Өкпедегі альвеоланың қызметі
Өкпе
артериясынан Газдарың қозғалысы Альвеоланың
құрайтын бір
келген қанның қабатты эпителий
қозғалысы
Ылғалды қабат жасушалары
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Өкпе
Көмірқышқыл
газымен венасы
байналысқан арқылы
қызыл қан қанның
жасушалары Қаннан қозғалысы
диффузияланған
Ұлпадан келген көмірқышқыл газы
көмірқышқыл газ Оттек ▲ Альвеола мен
диффузиясы Оттекке
малекулаларының капиллярдың құрылысы
альвеолаға қаныққан
диффузиялануы қан
Капилляр
қабырғаларының СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
бір қабатты Оттекпен
эпителий байналысқан қызыл Өкпедегі газ алмасу альве-
жасушалары қан жасушалары олада жүзеге асады. Өкпе
ауа тамырлары тармақта-
Өкпедегі және ұлпалардағы газ алмасу үш кезеңнен
тұрады: лып, ауа тамыршаларға
айналады. Ауа тамыршала-
1. Сыртқы тыныс алу – өкпе мен қан арасындағы газ алмасу рының ұштары көпіршік-
(өкпелік). термен аяқталады. Жаңа
2. Газдардың қан арқылы тасымалдануы. туған нәрестенің өкпесін-
3. Ішкі тыныс алу – ұлпалық тыныс алу. Оттектің жасушаларда де 30-100 млн. көпіршік,
яғни альвеола, ал ересек
қолданылып, көмірқышқыл газының бөлінуі.
адамда 500 млн-нан артық
2-ТАПСЫРМА. Өкпе көпіршіктерін қолда бар тұрмыстық заттармен модельде альвеола бар деп есепте-
және модельдің ерекшелігін достарыңа түсіңдір. леді.

ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР
ЕСІҢДЕ САҚТА!
1. Газ алмасу үдерісі дегеніміз не?
Тыныс алу жолдарында
2. Ұлпадағы газ алмасудың маңызы неде?
газ алмасу жүзеге аспайды
3. Ағзадағы газдардың алмасуы қандай физикалық үдерістерге негіз-
және газдардың құрамы
деледі?
өзгермейді.
4. Өкпе көпіршіктеріндегі оттек қанға өтіп, гемоглобинмен байла-
нысқанға дейін жасушаның неше сыртқы мембранасынан өтеді?
КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Ағзадағы газдардың алмасу нәтижесінде артери-
ялық және веналық қан кезекпен ауыстырылады. Зерттеу жүргізіп, қанның
бір түрін екіншісіне ауыстыру қай жерде жүзеге асырылатынын анықта. Бұл
білім саған «Тасымалдау» бөлімін оқу кезінде қажет болады.
59