Page 61 -

лық жаттығулар жасаған кезде бұлшықеттерде жүзеге асады. ЕСІҢДЕ САҚТА!
Жануарлар жасушаларында уақытша оттек жетіспегендіктен С₆Н О → 2C H O + 2АТФ
3
6
6
12
3
глюкоза цитоплазмада сүт қышқылына дейін ғана ыдырайды. сүтқышқылды ашу форму-
Егер адамда оттектің жетіспеушілігі ұзаққа созылып кетсе, сүт ласы
қышқылы бұлшықеттерде жинақталып, бұлшықеттің қажуы
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
байқалады. Қалыпты жағдайда сүт қышқылы бұлшықеттен
қанға өтіп, бауырда қайтадан глюкозаға айналады. 1-ТАЛҚЫЛАУ. Физикалық
жүктемені ағзаға көбірек
түсірген жаттығудан кейін
2-ТАПСЫРМА. Беріл- Жаттығу кезіндегі жүрек адам жиі-жиі тыныс ала-
ген графикте Арманның жұмысының графигі көрсетілген ды. Біраздан кейін тыныс
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
1000 м қашықтыққа жү- 200 алу жиілігі қалпына келеді.
гіргеннен кейінгі жүрек 150 Оның себебі неде?
жұмысының жиілігі көр-
сетілген. Жүгіруді бастаған Жүректің бір минуттағы жиырылу саны 100
және аяқтаған кезде бай- 50
қалатын графиктегі өз- ЕСІҢДЕ САҚТА!
герістерді сипатта және 0 C H O → 2C H OH +
неліктен өзгеріс туындай- 0 2 4 6 8 10 6 12 6 2 5
2CO + 2 АТФ
2
тынын түсіндір. Уақыт/минут спирттік ашу формуласы
Анаэробты жолмен тыныс алатын ағзалар
80
70
Анаэробты ағзаларға кейбір микроағзалар мен саңырау-
60
50
құлақтар, ішекте тіршілік ететін паразиттік құрттар жатады. ЗЕРТТЕУ
40
30
Олар оттек жоқ ортада еркін тіршілік етіп, өзіне қажетті АТФ-ты Қамырдағы ашытқы
20
саңырауқұлағының
10
анаэробты тыныс алудан алады. АТФ – тірі ағзалардың негізгі спирттік ашуын зерт-
0
0
15
35
5
10
20
25
30
энергия көзі. Энергия химиялық байланыс энергиясы түрінде теу. Ашытқы саңырау-
жинақталады. Кейбір микроағзаларға оттек мүлдем улы бо- құлағында ұндағы
лып келеді. Олар міндетті анаэробтар болып табылады. Олар қантты ферментация
жасайтын ферменттер
оттек бар ортада тіршілік ете алмайды. Микроағзалардың
300
бар. Қамырдың кө-
кейбіреулері оттек бар болса да, жоқ болса да тіршілік ете терілуін зерттеу үшін 20
береді. Мұндай микроағзалар факультативті микроағзалар г ұнға 1 г қант және 20
200
3
деп аталады. Бірқатар микроағзалардың ағзасында жүретін см ашытқы ерітіндісін
үдерістер өндірісте қолданылады. Мысалы, ашытқы саңырау- құ йып, біртекті масса
100
құлағының анаэробты тыныс алу үдерісін нан пісіруде, сыра түзілгенше араластыр.
Өлшеуіш цилиндрге
ашыту өндірісінде пайдаланады. 0 құйып алып, 30 минутқа
қой. Әрбір 3 минут са-
1920 1930 1940 1950 1960 1970
Зерттеу нысаны Бастапқы Соңғы Температура йын өлшеп, нәтижені
температура (°C) температура (°C) (°C) өзгерісі
кес теге жазып,сызықтық
Қамыр
график сал. Цилиндр
Термометр ішіне термометр қо-
Өлшегіш йып, температураның
Ұн цилиндр өзгерісін бірге зертте.
Зерттеу нәтижесін кес-
секундөлшер теге түсір.
Су
▲ Қамырдың көтерілуін
Қант
зерттеу
Ашытқы Таразы Қағаз
61