Page 64 -

200
150
100
50
ТАЛҚЫЛАУ. Темекі тар- 0
Өкпе обыры Өкпе ұлпасында Жөтел, өкпенің Тыныс алғанда өкпеге
6
8
10
0
2
4
ту денсаулыққа зиян. Ға- (қатерлі ісік) қатерлі сырылдауы, қан- түскен канцерогенді
лымдардың айтуы бойын- ісіктердің ды қақырықтың (обыр тудырушы) зат-
ша, темекінің бір данасы пайда болуы. түсуі, кеудедегі тардың әсерінен өкпе
өмірдің он төрт минутын ауырсыну, сал- жасушаларының қалып-
қысқартады. Темекі тар- 80 мақ жоғалту. ты бөлінуінің бұзылуы.
70
өкпе қатерлі ісігі НҰСҚА
туға тәуелді адамдардың 1-ТАПСЫРМА. Берілген графикте Еуропа елінің бір мемлекетінде 1920–1970
60
50
көпшілігі темекіден туын- жылдар аралығында тыныс алу ауруларының өзгерісі көрсетілген. Графикті
40
30
дайтын аурулардан өмірін пайдаланып, аурулардың өзгерісін сипатта. Неліктен өкпе қатерлі ісігі мен ту-
20
қияды екен. Темекі тыныс беркулез ауруынан қайтыс болған адамдардың саны өзгерген деп ойлайсың?
10
0
алу жолдарының қандай Өкпе қатерлі ісігін азайтуға бола ма? 20 25 30 35
0
5
15
10
ауруларын туындатады
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
және неліктен зиян болып Тыныс алу жолдарының
келеді? аурулары туралы мәлімет
300
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ? 200
Үнемі темекі шегу өкпе Өлген адамдар саны,
көпіршігі ішіндегі сур- 100000 ішінде 100
фактант сұйықтығының
ЖОБАЛЫҚ
бөлінуін азайтады. Сур-
фактант өкпе көпіршігінде- 0 1920 1930 1940 1950 1960 1970
гі газ алмасуды жақсарта-
ды. Сурфактант деңгейінің бронхит туберкулез
төмендеуі ағзаның им-
мунитетін түсіріп, әртүрлі 2-ТАПСЫРМА. Тыныс алу жолдары ауруларының алдын алу шараларын ұсын.
зиянды микроағзалармен
күресу қабілетін әлсіретеді. ӨЗІҢДІ ТЕКСЕР
1. Ауа арқылы таралатын қандай жұқпалы ауруларды білесің?
2. Неліктен тыныс алу жолдарының аурулары қоршаған ортаның
ластануына тәуелді?
3. Ауыл тұрғындарына қарағанда қала тұрғындарының тыныс алу
мүшелері не себепті көбірек зардап шегеді?
4. Тұмаудың қоздырғышы не және қандай себептерден ауру туын-
дайды?

КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА. Ауа құрамының ластануы тыныс алу жолдарының
қызметіне кері әсер етеді. Өндірістік орындар, көліктен шыққан газдар –
негізгі ластаушылар. Көліктен шыққан газдардың ағзадағы ауа жолдарына
қатері көп. Көліктен қандай газдар шығады және олардың тыныс алу жол-
▲ Өкпе қатерлі ісігі дарына қалай әсер ететініне зерттеу жүргіз.

ЕСІҢДЕ САҚТА!
Дұрыс тамақтану, ағзаны
шынықтыру – зор денсау-
лық кепілі!

64