Page 14 -

1.4 Липидтердің табиғатта кездесуі

Киімдегі майлы
дақты сумен кетіру Липидтер қайда кездеседі?
мүмкін емес. Оны Табиғатта липидтер көптеген биологиялық нысандарда кез-
тек бензин сияқты деседі. Әсіресе ол тұқымдардың құрамында қорға жиналады.
қышқылын пайдалану БАЛЫҚ НҰСҚА
органикалық
еріткіштердің Липидтер күнбағыс, зығыр сияқты өсімдік дәндерінде аса көп.
көмегімен ғана Осындай майлы дақылдардан табиғи сұйық майлар алынады.
кетіруге болады. Жануарлардан бөлме температурасында қатты күйде болатын
Кейде жуғыш майлар алынады. Липидтердің сұйық күйде болуы олардың
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
сұйықтық жақсы құрамындағы май қышқылына байланысты.
көмектеседі. Мұның Трансмайлар табиғатта өте сирек. Олар тек өнеркәсіптік
себебі неде?
жолмен өндіріледі. Сұйық майдың май қышқылдарына сутек
газын жіберу арқылы алынады. Соның нәтижесінде олар қалып-

ТІРЕК СӨЗДЕР: ты температурада сұйықтық күйде болу қасиетінен айырылады.
Транс-майлардың құрамында өте берік химиялық байланыс-
■ холестерин тардың саны артатындықтан, олар ыдырамайды. Сондықтан

■ трансмай олар жүректің ишемиялық ауруының себепшісі болады.
Май қышқылдарынан омега-3 пен омега-6 аса маңызды
■ омега-3
болып саналады. Адамның көңіл күйінің жақсы болуына әсер
■ омега-6
ететін маңызды молекулалардың түзілуі үшін қажет осы май
■ алмастырылмайтын қышқылдары ағзада өздігінен түзілмейді. Сондықтан оларды
май қышқылдары
алмастырылмайтын май қышқылдары деп атайды. Оларды
тек табиғи түрінде қабылдау қажет. Бұл май қышқылдары адам
1-ТАЛҚЫЛАУ. Трансмай- қанындағы триглицеридтердің мөлшерін азайту, қан қысымын
ларды қолдануға тыйым төмендету, қан тромбыларының түзілуін болдырмау арқылы
салу дұрыс па? Неліктен? жүрек ұстамаларының алдын алуда маңызды.
Оны қолданудың салдары
қандай? Балауыз қалыпты температурада қатты күйде болады.
Олардың балқу температурасы жоғары. Суда ерімейтіндіктен
суоқшаулағыш болып табылады. Олар бал арасы, планктондар,
ЖО түзіліп, өт қышқылы, D дәрумені және стероидты гормондарды
2-ТАЛҚЫЛАУ. Не се- құстар, өсімдіктерде түзіледі. Планктондар оны энергия түрінде
бепті тағам қоспасы ретін-
де адамға омега-3 май қорға жинайды. Адамда май бездерінен бөлініп, терінің бетін
майландырып тұрады.
ұсынылады? Холестерин – стероидтардың кең таралған түрі. Ол бауырда

түзуге қатысады. Жасуша мембранасына беріктік береді. Холе-
стерин қанда кездеседі. Қандағы тығыздығы жоғары холестерин
ағзада қорғаныш қызметін атқарса, тығыздығы төмен түрі қан-
тамырлардың қабырғаларына жинақталып зиянды әсер етеді.
Ал пайдалы холестериннің мөлшері неғұрлым жоғары болса,
соғұрлым жақсы.

ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫС. Биологиялық нысандарда липидтердің бо-
луын қалай анықтауға болады? Этил спирті жанғыш болғандықтан от
көзіне жақындатпау қажет. Спирт ұшқыш зат болғандықтан, тітіркендіргіш

14