Page 20 -

Географиялық координаталарды

анықтау

Бұл сабақта: Географиялық кординаталар – жер шарының бетіндегі кез
✔ географиялық келген нүктенің орнын белгілейді. Географиялық координаталар
координаталарды (лат. со – бірге, ordinatus – реттелген) – жер бетіндегі экваторға
textbooks nis edu kz
анықтауды үйренетін және нөлдік меридианға қатысты нүктенің орнын көрсететін мөл-
боласың. шер. «Географиялық координата» ұғымын ғылымға ең алғаш грек
астрономы, механик, географ, математик Гиппарх енгізген (шамамен
б.з.д. 190–120 жж.). Географиялық координата ендік пен бойлықтың
түйісуінен қалыптасады.
Географиялық ендік дегеніміз – жер бетіндегі кез келген
нүктенің экватордан градус есебімен алынған қашықтығы. Ендік
экватордан полюстерге қарай 0 градус пен 90 градус аралығында
есептеледі. Экватордан солтүстікке қарай солтүстік ендік, оңтүстікке
қарай оңтүстік ендік деп аталады.
Географиялық бойлық дегеніміз – жер бетіндегі кез келген
А. Гринвич нөлдік меридианының
екі жағын басып тұру, Лондон бастапқы меридианнан нүктенің градуспен алынған өлшемі. Бастап-
қы меридианнан 180 градус шығысқа қарай шығыс бойлық, ал 180
градус батысқа қарай батыс бойлық деп аталады.
Меридиандар – солтүстік және оңтүстік полюстер арқылы
жүргізілген шеңберлер. Меридиан латын тілінен аударғанда «тал
түс» деген мағынаны білдіреді. Лондондағы Гринвич обсерватори-
Ә. Гринвич
меридианының ясы арқылы өтетін меридиан бастапқы меридиан деп аталады (Б
100 жылдық
мерейтойын суреті). Халықаралық келісім бойынша 1884 жылдан бастап бастап қы
атап өткен мөрі меридиан ретінде қолданылып келеді.

Б
Меридиандар

А нүктесі батыс жартышарда
орналасқан және
географиялық бойлығы
о
20 б.б.

B нүктесі шығыс жартышарда
орналасқан және
географиялық бойлығы
о
40 ш.б.

Батыс жартышар Шығыс жартышар
Батыс бойлық (б.б.) Шығыс бойлық

Параллельдер – экваторға параллель немесе меридиандарға
кесе-көлденең жүргізілген сызықтар. Параллель – «parallelos» грек
тілінен аударғанда «қатар жүруші» деген мағынаны білдіреді. Ең ұзын
параллель – экватор. Экватор (латынша «aequator» – теңестіруші)
– Жер шарындағы екі полюстен бірдей қашықтықта шартты түрде
жүргізілген үлкен шеңбер. Экватордың ұзындығы – 40 076 км.
20