Page 27 -

Зерттеңдер
Сендер білесіңдер ме?
Эксперимент жүргізіңдер. Әртүрлі көлемдегі шыны ыдыстар ХИМИЯ
төңкерілген балауыз шамдардың қаншалықты ұзақ жанатынын
textbooks nis edu kz
анықтаңдар. Кішкентай ыдыс астында жанып жатқан балауыз
шамның жану уақытын есептеңдер. Үлкенірек ыдыс қолданған
кезде не болатынын болжаңдар. Өздеріңнің гипотезаларыңды
ұсыныңдар. Жоспар құрып, эксперимент жүргізіңдер. Балауыз
шамдарда қандай өзгеріс болды? Неліктен олай болды? Балауыз
шамдарды сөндіру үшін қандай шарттар қажет?
Балауыз шамның жану үдерісі кезінде газ – көмірқышқыл газы
түзіледі. Ол өртсөндіргіштер мен газдалған сусындар құрамында
болады. Неліктен балауыз шам көмірқышқыл газында жанбайды?

3-тапсырма
Интернетте қысқаша зерттеу жүргізіңдер. Жану кезінде қоршаған Қазақстанда энергияның
ортаны ластайтын газтәрізді заттарды атаңдар. Бұл газдар қайда 75%-ы жылына шамамен 27
түзіледі? млн тонна көмір жағылатын
жылу электр станцияларында
Есте сақтаңдар! алынады. 1 кг көмір жанғанда
шамамен 4 кг көмірқышқыл
Есте сақтаңдар! газы түзіледі. Осы газдың
Кез келген зат жанған кезде жылу бөлінеді. Кейде жану үдерісі
Кез келген зат жанған кезде жылу бөлінеді. Кейде жану үдерісі барлығы ауаға таралады. Ауа
жалын және жарық бөлмей жүреді, алайда жылу әрдайым
жалын және жарық бөлмей жүреді, алайда жылу әрдайым райы ашық кезде бір күнде
бөлінеді. Бұл жану реакцияларының маңызды қасиеттерінің бірі
бөлінеді. Бұл жану реакцияларының маңызды қасиеттерінің бірі 1 га орман 200 кг көмір-
болып табылады. Жылу бөле жүретін реакциялар экзотермиялық
болып табылады. Жылу бөле жүретін реакциялар экзотермиялық қышқыл газын сіңіреді деп
реакциялар деп аталады.
реакциялар деп аталады. есептесек, жылына жылу
электр станцияларында
шығарылатын көмірқышқыл
Орындаңдар
газын сіңіру үшін қанша гек-
тар орман қажет?
«Оттың үш құраушысын» қолдана отырып, мынадай
сұрақтарға жауап беріңдер.
1. Жұмыртқаны қайнатып қалай тез пісіруге болады?
2. Неге өртеніп жатқан адамға көрпе жабады?
3. Түрікменстанда Дарваза деп аталатын кратер бар. Осыдан бөлі-
нетін газды бірнеше жыл бұрын жаққан. Енді кратер үздіксіз
жанып тұр. Осы отты қалай сөндіруге болады деп ойлайсыңдар?

27