Page 42 -

4.3 Фотосинтез үдерісіне қажетті жағдайлар

Джозеф Пристли тәжірибелері фотосинтез туралы ой-
ларды дамытып қана қоймай, өсімдіктердің тіршілік әре- ХVІІІ ғасырда ағылшын ғалы-
textbooks nis edu kz
мы Джозеф Пристли Күн кө-
кеттерінің ерекшеліктерін айқындады және өсімдіктер мен зіне қойылған, аузы жабылған
жануарлар арасындағы тығыз байланысты көрсетті. ыдыстың ішіне тышқанды,
оның қасына жасыл өсімдік-
Өсімдік жапырақтарында крахмалдың түзілуі ті салып қойды. Осы ыдыс-

1-тапсырма Крахмалдың йод ерітіндісімен әрекеттесуі крахмалға сапа- тың ішінде тышқан ұзақ
уақыт бойы тіршілік ете
лық реакция болып табылатыны белгілі. Мұнда крахмалдың күлгін түске алды. Бірақ тышқанның
боялатыны байқалады. Тәжірибе кезеңдерін бақыла және нәтижелерін қасына өсімдікті салмаған
түсіндір. Қандай жағдайларда өсімдік жапырақтарында органикалық жағдайда тышқан тез ара-
заттар түзіледі? да тіршілігін тоқтатқан.
Осы тәжірибе нәтижесінде
ғалымның қандай қорытын-
дыға келгенін болжа.

Фотосинтез үдерісіне әсер ететін жағдайлар
Тірек сөздер
2-тапсырма Жылыжай дақылдарының, соның ішінде қияр мен қы- Шектеуші фактор, фотосинтез
занақта, фотосинтез қарқындылығы ашық топырақта өсірілетіндеріне жылдамдығы, фотоперио-
қарағанда 1,5-2 есе төмен болатыны анықталды. Жылыжайда өсірілетін дизм, жарықсүйгіш/көлеңкеге
дақылдардың фотосинтезіне әсер ететін сыртқы орта факторларын анықта. төзімді/көлеңкесүйгіш өсімдік-
тер.
3-тапсырма Графикте әртүрлі температура мен
СО -нің түрлі концентрациясы жағдайында жүр-
2
гізілген төрт тәжірибенің нәтижелері көрсетілген.
25°С, атмоферадағы СО₂-нің салыстырмалы жоғары
1-тәжірибе. 25°С, атмосферадағы СО -нің қалып- концентрациясы (мысалы, 0,04%)
2 3-тәжірибе
ты концентрациясы (0,03% – 0,04%).
2-тәжірибе. 15°С, атмосферадағы СО -нің қалып-
2
ты концентрациясы (0,03%-0,04%).
3-тәжірибе. 25°С, СО -нің салыстырмалы жоғары 1-тәжірибе
2 25°С, атмоферадағы СО₂-нің қалыпты
концентрациясы (0,4%). Фотосинтез қарқындылығы концентрациясы (0,04%) 4-тәжірибе
4-тәжірибе. 15°С, СО -нің салыстырмалы жоғары немесе 15°С, атмоферадағы СО₂-нің
2 салыстырмалы жоғары концентрациясы
концентрациясы (0,4%). 2-тәжірибе
Тәжірибе жағдайларын талдап, жарықтанудың 15°С, атмоферадағы СО₂-нің қалыпты
концентрациясы (0,04%)
шектеуші фактор болуын тоқтатқан жағдайда
фотосинтез үдерісін қандай факторлар шектей- Жарықтану қарқындылығы
тінін болжа.
Фотосинтез қарқындылығына әртүрлі
факторлардың әсері

42