Page 36 -

textbooks nis edu kz
3.1.6 Тау жыныстарының жасын анықтау және

оның маңызы

Шахталар немесе карьерлердің әрбір қабаттарының түрлі түсті
және жыныстарының әртүрлі екенін көруге болады (1-сурет). Сен:
✔ тау жыныстарының
? 1. Бұл нені білдіреді? жасын анықтау әдістерін
2. Неге жер қыртысын құрайтын тау жыныстары қабат-қабат орна- және оның практикалық
ласады? мәнін түсіндіре алуды;
✔ геохронологиялық кестені
Жердің жасын және оның даму тарихындағы геология- талдап, жер қыртысының
лық ірі оқиғалардың болған уақытын анықтау үшін салыс- және тіршіліктің
дамуындағы ірі кезеңдері
тырмалы (геохронологиялық кесте арқылы) және абсолют
мен геологиялық
(радиоактивтік) жыл есептеу әдістерін пайдаланады. Тау оқиғаларды ажыратуды
жыныс тарының салыстырмалы жасын анықтауда шөгінді білетін боласың.
тау жыныс тарын кұрайтын қабаттарының ретті орналасу
заңдылығына сүйенеді. Бұл заңдылық бойынша тау жыныс-
тарының бұзылмаған қабаттарының жоғарғысы төменгісі-
мен салыстырғанда жасырақ болады. Тау жыныстарының
салыстырмалы жасын анықтау үшін ежелгі геологиялық
дәуірлерде тіршілік еткен жануарлар мен өсімдіктер әле-
мінің тасқа айналған қалдықтарын зерттеудің маңызы зор.
Ғалымдар Жер бетінде тіршілік еткен органикалық дүние-
нің қазба қалдықтарын және жер қыртысын құрайтын тау 1-сурет. Тау жыныстарының
орналасуы
жыныстарының құрамы мен құрылысын зерттеу негізінде
Жердің даму тарихын бір жүйеге келтірді. Геохронологиялық
Сен білесің бе?
кесте жасалды. Ол 1900 жылы Дүниежүзілік Геологиялық
Жер дамуының алғашқы
конгресте бекітілді.
сатысына архей және проте-
розой кезеңдері жатады. Олар
? 1. Геохронологиялық кестеде қандай эралар бар? осыдан шамамен 2000-4000
2. Қазіргі жер бетіне жақын орналасқан тау жыныстары қай кезең- млн жылдар аралығын қамтып,
дерді қамтиды? Жер шарының даму тарихы-
3. Геохронологиялық кестедегі оқиғалардың Жер шары тарихында ның басты сатысын құрайды.
алатын орны қандай? Архейде жердің гидросфе-
ра қабаты енді ғана қалыптаса
Тау жыныстарының салыстырмалы жасын шөгінді тау бастағанға ұқсайды. Оның өзі тау

жыныстарында кездесетін әртүрлі кезеңдерде тіршілік еткен жыныстарының түзіле бастауына
жағдай жасаған. Архей атмосфе-
жануарлардың қалдықтары арқылы да анықтауға болады. Ол расының құрамында оттек мүл-
үшін тек бұл жануарлардың пайда болған уақытын анықтау де болмауымен ерекшеленеді.
қажет. Ал оны анықтауда геохронологиялық кестенің ма- Протерозойда, әсіресе оның
ңызы зор. Бұл орайда тау жыныстарының жасын анықтау- соңына қарай органикалық дү-
ние біршама бай және сан түрлі
да палеонтология ғылымының да маңызы бар. Жануарлар болғанға ұқсайды. Бірақ қазба
мен өсімдіктердің қалдықтары – уақыт көрсеткіші ретінде түрлерінде ағзалардың қалдық-
тау жыныстарының жасын анықтауда таптырмайтын дәлел. тары өте сирек кездеседі.

36