Page 83 -

textbooks nis edu kz

Тундра Тайга

көбірек таралған. Астық тұқымдастар басым өседі, жануар-
лардан – кемірушілер, жыртқыштар (қасқыр, түлкі, аққалақ)
кездеседі. Далалық жердің көпшілік бөлігін ауыл шаруашы-
лығы жерлері алып жатыр. Далалық жер АҚШ-тың орталық
батысында, Украинада, Поволжье мен Қазақстанда таралған.
Шөлейт және шөл зоналары екі жартышардың қоңыр-
жай, субтропиктік және тропиктік белдеулері шегінде тара-
лады. Жауын-шашын мөлшері буланушылық көрсеткішінен
10–20 есе аз, бұл тіршіліктің таралуы мен даму мүмкіншілігін
барынша тежейді. Өсімдік жамылғысы өте жұтаң, топырақ
жамылғысы нашар жетілген.
Саванна және сирек орман зонасы, негізінен, субэква-
торлық белдеуге тән, бірақ табиғатта тропиктік, тіпті суб-
тропиктік белдеулерде де кездеседі. Саванна зонасының
ең басты белгісі – ылғалды және құрғақ кезеңдердің айқын
Саванна
ажыратылуы. Ылғалды кезең ұзақтығы экватор маңынан қа-
шықтаған сайын (8–9 айдан 2–3 айға дейін) қысқара береді.
Ылғалды мәңгі жасыл тропиктік ормандар субтропиктік,
тропиктік, субэкваторлық және экваторлық белдеулердің
бірқалыпты ылғалды климат таралған аудандарын алып
жатыр. Жылдық жауын-шашын мөлшері 2000 мм-ден кем
түспейтін, ауа температурасы жыл ішінде аса үлкен ауытқу-
ларға ұшырамайтын бөліктерде таралады. Бұл ормандарды
А. Гумбольдт гилея деп атаған. Орман ағаштары аса биік,

бірнеше қабатты болып өседі.
Тауларда биіктеген сайын ауа райы өзгереді: температу-
раның, атмосфералық қысымның төмендеуі байқалады, от-
тек мөлшері азаяды, 2–3 км биіктікке дейін бұлттылық және
атмосфералық жауын-шашын мөлшері артады. Тауларда
0
әр километр биіктеген сайын температура 6 С төмендеп
отырады. Биіктік белдеудің төменгі зонасы тау орналасқан
зонасынан басталады. Сирек орман

83