Page 92 -

ЗЕРТТЕ Ғаламшарда ірі қалалардың қалыптасуын мегаполистер деп
1. 2-суреттегі халық са- атайды. Бұл ең ірі қоныстану болып табылады. XX ғасырдың
нына байланысты қала басында дүниежүзінде миллионер-қалалардың саны 200 болса,
типтеріне еліміздегі қа- ғасыр соңында олардың саны 400-ге жуықтады (3-сурет). 2004
лаларды сәйкестендір.
Миллионер-қалалар – жылы дүниежүзінде халық саны 10 млн-нан асатын 25 ірі қала
Алматы, ... пайда болды. Қазіргі таңда әлемдегі ірі миллионер-қалалардың
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Ірі қалалар – көбісі Азия аумағында орналасқан. Әсіресе Қытай (123 қала),
Үлкен қалалар – одан кейін Үндістан (54 қала), Индонезия (14 қала) және Жа-
2. Кестені пайдаланып, понияда (12 қала) миллионер-қалалар бар. Мемлекеттердегі
қала халқының өз-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
герісін графикалық түр- ірі қалалар мен агломерациялар көп аумақты алмаса да, ел
де көрсет. экономикасына айтарлықтай табыс әкеледі.
3. Қала халқының 1989 Соңғы жылдары мегаполистердегі қоршаған орта, экологи-
және 1999 жылғы көр- ялық ахуал нашарлауда. Қалалар литосфераға (жер бедерінің
сеткіштерін салыстыр. өзгеруі, ландшафтың өзгеруі), гидросфераға (су қорларының
Өзгерісіне әсер еткен
факторларды анықта. ластануы), атмосфераға (ауаға шығарылатын газдардың көбеюі)
4. Қосымша дереккөз- өзгерістер әкелуде. Осы жағдайлардың барлығы қала микро-
дерді пайдаланып, климатының өзгеруіне және жергілікті халыққа кері әсер етуде.
2017 жылғы облыстар Ірі қалалардағы шу мен ауаның ластануына, жасыл желектің
бойынша қала халқы- аз болуына байланысты адамдар өмір сүру деңгейін қалалық
ның үлесін анықтап,
салыстыр. өмірге сай жағдаймен қала маңына үйлер салып, сонда көшуде.
5. Неліктен Қарағанды ең Қала аумағында қалалық өмір сүру салты, яғни субурбандалу
жоғары урбандалған үдерісі жүруде.
аймақ болып табыла-
ды? 600 60

миллионер-қалалардың саны 400 40
50
500

300
30
20
200

▲ Субурбандалу 100 10 пайыз
0
0
1700 1800 1900 1950 1970 1990 2005 2015 жылдар
қала халқының үлесі халық саны 1 млн-нан асатын
қала агломерациясының саны

▲ 3-сурет. Қала халқының өсу динамикасы, 1700–2015 жж.

92