Page 107 -

Металдар сұйылтылған және концентрлі азот қышқылымен КҮРДЕЛІ ТАПСЫРМА
үш реакция өнімін түзіп әрекеттеседі: Мыс (ІІ) хлоридін металды
Me + HNO → тұз + су + NO (N , N O, NO, NH NO ) хлорсутек қышқылында
3 2 2 2 4 3
ерітіп алады. Ол үшін ме-
Мысалы, мыс сұйылтылған және концентрлі азот қышқы- талды алдымен күйдіреді.
лымен әртүрлі өнімдер береді: Неге металды алдын ала
Cu + 4HNO → Cu(NO ) + 2H O + 2NO күйдіреді? Жауабыңды тү-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
(қ) 3(конц.) 3 2(сулы) 2 (с) 2(г)
сіндір.
3Cu + 8HNO → 3Cu(NO ) + 4H O + NO
(қ) 3(сұйылт.) 3 2(сулы) 2 (с) (г)
Бірақ кейбір металдар концентрлі күкірт және азот қыш-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
қылдарында оксид қабықшасымен жабылады да, олардың
қышқылдармен әрекеттесуіне кедергі келтіреді. Мұндай үдеріс
енжарлау (пассивирование) деп аталады.

5-ТАПСЫРМА. Күміс нитратының ерітіндісіне сынап тамшысын тамыз-
ғанда сынауық бетінде ұсақ жылтыр кристалдар түзіледі. Осы құбылысты
түсіндір.

СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
1. Барлық металдар үшін қандай қасиет тән емес?
а) соғымдылық; в) металдық жылтыр;
ә) қатты агрегаттық күй; г) жылуөткізгіштік.
б) электрөткізгіштік;

2. Қандай температурада мыстың электрөткізгіштігі жоғары болады? Жауабыңды түсіндір.
а) 100 °С; в) 40 °С;
ә) 80 °С; г) 20 °С.
б) 60 °С;
3. Сынап, алюминийді пайдалануға мысалдар келтір. Оларды пайдалану металдардың қандай қа-
сиетіне негізделген?
4. Неліктен механикалық әсер еткен кезде қатты зат – шыны кесектерге шашырап кетеді, ал металдар
пішінін өзгертіп, майысады?
5. Жүруі мүмкін реакция теңдеуін аяқтап жаз:
а) Hg + HCl → б) K + H O → г) Zn + H O →
(с.) (сулы) (қ.) 2 (с.) (қ.) 2 (г)
ә) Mg +HCl → в) Pb + FeCl → ғ) Mg + O →
(қ.) (сулы) (қ.) 2(сулы) (қ.) 2(г)
6. Мынадай тұздардың ерітінділері берілген: натрий хлориді, мыс (ІІ) сульфаты, қорғасын (ІІ) нитра-
ты, күміс нитраты, алюминий сульфаты. Мырыш қандай тұздардың ерітінділерімен әрекеттеседі?
Химиялық реакция теңдеулерін жаз.
7. Мынадай металдардың (таза күйінде): мырыш, натрий, барий, мыс, алюминийдің қайсысы суық
сумен әрекеттеседі? Химиялық реакция теңдеулерін жаз.
8*. 13 г мырышты 200 г 20%-дық тұз қышқылының ерітіндісімен қалыпты жағдайда өңдеді. Бөлінген
газ мөлшерін есепте.
9*. Натрий кесегін концентрлі күкірт қышқылына салған кезде шіріген жұмыртқаның иісі бар газ
бөлінеді. Коэффициенттерін қойып, химиялық реакция теңдеулерін жаз.

107