Page 108 -

Неліктен таза 6.2 Құймалар
металдарға
қарағанда құймалар
көбірек қолданылады? ТАПСЫРМА. Кестеде металдар мен құймалардың созуға беріктігі туралы
мәліметтер берілген.

ТІРЕК СӨЗДЕР: Металл/құйма Созуға беріктігі (МПа)
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Мыс 220
■ құйма
Мырыш 139
■ орынбасу құймасы
Жез 350
■ енгізу құймасы
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
Сұрақтарға жауап бер.
■ қола
1. Неліктен мырышқа қарағанда мыстың созуға беріктігі жоғары?
■ жез 2. Не себепті мыс пен мырышқа қарағанда жездің созуға беріктігі жоғары?
Металдық кристалдық тор туралы біліміңді пайдаланып, жауабыңды негізде.
Металдарға әртүрлі заттарды (құрамбөліктерді) қосып, қа-
Құйма
(alloy) – металл құрам- сиеттері белгілі құймалар алады. Ол үшін алдымен металдар-
бөліктері басым екі не- ды балқытады, сосын араластырады. Балқытқан кезде жаңа
месе одан көп химиялық атомдар негізгі металл атомдарының орнын алмастырады не
элементтердің қоспасы.
кристалдық тор түйіндерінде атомдар арасында орналасады.
Жез Негізгі металл және құраушы элементтің атомдарының ша-
(brass) – мыс және мы- мамен өлшемі бірдей құйма орынбасу құймасы деп аталады.
рыш металдары негізін- Егер қосылатын құрамбөлік өлшемі негізгі металдан едәуір
дегі сары түсті құйма.
кішкентай болса, онда бұл енгізу құймасы деп аталады (1-су-
Қола рет). Құймадағы құрамбөлік атомдары тордағы атомдардың
(bronze) – мыстың кейбір дұрыс орналасуын бұрмалайды, қабаттардың бір-бірінің үстінде
басқа металдармен (қа- жылжуын қиындатады. Сондықтан таза металдарға қарағанда
лайы, алюминий, қорға- құймалар берік болады. Сонымен қатар басқа да қасиеттері
сын) құймасы.
өзгереді: балқу температурасы және коррозияға тұрақтылығы
артады, электрөткізгіштігі азаяды.
Түсті металдардың құймалары

Құйма атауы Пайыздық мөлшері Қолданылуы
(массасы бойынша)
Қола Мыс (80–90) Көркем бұйымдарды
Қалайы (10–20) құю,
мәшинежасауда
▲ А – орынбасу құймасы Жез Мыс (60–90) Тұрмыстық техника,
Мырыш (10–40) мәшинежасауда
Дюралюминий Алюминий (93-94) Авиациядағы
Мыс (3-4) конструкциялық
Магний (1) материалдар,
Марганец (1) мәшинежасауда,
Кремний (1) құрылыста,
электротехникалық
құрылғылар жасауда
▲ Ә – енгізу құймасы

108