Page 136 -

8.4 Химиядағы есептеулер

Сынауыққа 1 мл тұз 1-ТАПСЫРМА. 0.2 г кальций карбонаты тұз қышқылымен әрекеттескен
қышқылын құйып, (қ.ж.) кезде түзілетін көмірқышқыл газының көлемін есепте. Көмірқышқыл
үстіне 0.2 г кальций газының қанша көлемі түзілуі мүмкін?
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
карбонатын сал. Реакция өнімінің теориялықпен салыстырғандағы шығымы
Қалыпты жағдайда – іс жүзінде алынған зат массасының (көлемінің, моль саны-
бөлінген көмірқышқыл
газын цилиндрде ның) реакция теңдеуі бойынша есептелген теориялық массаға
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
жина. Қанша көлем қатынасына тең.
көмірқышқыл m ( іс жүзіндегі)
газын жинадың? ω = m (теориялық) ∙100%
Теориялықпен
салыстырғандағы 2-ТАПСЫРМА. Массасы 2 г магнийді тұз қышқылы ерітіндісімен әрекет-
көмірқышқыл газының тестіргенде массасы 6.1 г тұз алынды. Реакция өнімінің шығымын (%) есепте.
шығымы қанша?
Шығымға қатысты есептер үш түрде берілуі мүмкін.
Бастапқы зат пен реакция өнімінің массасы (көлемі) белгілі.
Реакция өнімінің шығымын пайызбен % анықтау қажет.
Бастапқы заттың (реагенттің) массасы (көлемі) және реакция
өнімінің шығымы (%-бен) белгілі. Реакция өнімінің іс жүзіндегі
(практикалық) массасын (көлемін) табу қажет.
Реакция өнімінде алынған заттың іс жүзіндегі (практикалық)
массасы (көлемі) және осы реакция өнімінің шығымы беріледі.
Бастапқы заттың массасын (көлемін) есептеу қажет.

Массасы 8 г MnO марганец (IV) оксидіне артық мөлшердегі концентр-
2
лі тұз қышқылымен әсер еткенде (қ.ж.) 1.5 л хлор газы алынды. Түзілген
ТІРЕК СӨЗДЕР: хлор газының шығымын (%) есепте.

■ теориялық масса Берілгені: 1. Химиялық реакция теңдеуін жазып теңестіру.
■ практикалық масса m (MnO ) = 8 г MnO + 4HCl = Cl + MnCl + 2H O (с)
2(қ)
(c)
2
2(қ)
2(г)
2
■ шығым V іс жүзіндегі (Cl ) = 1.5л Реакциядағы формула астына есеп мазмұны бойынша
2
стехиометриялық қатынасын жазу.
■ реакция өнімінің Табу керек: ω = ?
шығымы 2. Массасы берілген заттың салыстырмалы молярлық
■ үлес массасын табу:
M(MnO ) = 87 г/моль
2
V (Cl ) = 22.4 л/моль
m 2
3. Формула бойынша реагенттің зат мөлшерін табу:
ν (MnO ) = 8 г/87(г/моль) = 0.09 моль
2
СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
ν(MnO ) = ν (Cl )
2 2
Өнімнің теориялық шығы-
мы үнемі өнімнің іс жүзін- 4. Химиялық реакция теңдеуі бойынша реакция өні-
дегі (практикалық) шығы- мінің теориялық зат мөлшерін (ν теор. ) және теориялық
мынан көп болады! көлемін (V теор. ) есептеу.
136