Page 148 -

Саяхатшылар 9.4 Химиялық реакция
табиғат аясында
тағам пісіру үшін от жылдамдығына әсер
жақты. Оттың ұзақ етуші факторлар
жануы үшін бөлінбеген
тұтас ағашты
салған дұрыс па, әлде
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
майда, жіңішке ағаш 1-ТАПСЫРМА. «Ассоциация» әдісін қолданып, тапсырманы орында. Ол
бұталарын қолданған үшін қағаз ортасына шеңбер сызып, оның ішіне «Реакция жылдамдығына
дұрыс па? әсер етуші факторлар» деп жаз. Шеңберден сыртқа күн сәулесі секілді
бірнеше сызық сыз. Сызық шетіне «Реакция жылдамдығына әсер етуші
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
факторлар» бойынша өзің білетін ақпараттарды жаз.
ТІРЕК СӨЗДЕР:
Айналамызда болып жатқан химиялық реакциялар әртүрлі
■ жылдамдық жылдамдықпен жүреді, ол бірнеше факторларға байланысты.
■ уақыт Әрекеттесуші заттардың молекулалары неғұрлым жиі және
■ температура тиімді соқтығысса, тек «белсенді» молекулалар арасында хи-
миялық әрекеттесу жүреді. Уақыт бірлігіндегі молекулалардың
■ заттардың жанасу
бетінің ауданы соқтығысу саны: оның қозғалу жылдамдығына, сол берілген
көлемдегі молекулалар санына, температураға, әрекеттесуші
■ концентрация
заттардың концентрациясы мен заттардың табиғатына, катали-
■ әрекеттесуші заттар заторға және гетерогенді реакция жылдамдығы реагенттердің
табиғаты
жанасу бетінің ауданына тәуелді.
■ тәуелді айнымалы
■ тәуелсіз айнымалы 2-ТАПСЫРМА. 1-2-суретке назар аудар. А, Ә сынауықтарына концентрлі
және Б, В сынауықтарына сұйылтылған бірдей көлемдегі қышқыл ерітіндісі
құйылды. Төрт сынауыққа бір уақытта массалары бірдей мырыш салынды.
Бірақ А, Б сынауықтарына түйіршік, ал Ә, В сынауықтарына ұнтақ мырыш
салынды.
A. Реакция жылдамдығына қандай факторлар әсер етіп тұрғанын
анықта. Жауабыңды түсіндір.
Ә. Қай сынауықтағы реакция жылдамдығы жоғары болады? Жауа-
быңды түсіндір.
Б. Қай сынауықтағы реакция жылдамдығы ең баяу? Жауабыңды
түсіндір.
концентрлі концентрлі
қышқыл қышқыл ПРАКТИКАЛЫҚ ЖҰМЫС. Химиялық реакция жылдамдығына әсер етуші
факторлар.
А Ә
А. Берілген құрал-жабдықтар мен реактивтерді қолданып, химиялық
реакция жылдамдығына температура әсерін зерттейтін тәжірибе
жүргіз.
Құрал-жабдықтар: термометр, секундомер, құтылар, қыздырғыш плита,
көлемі үлкен ыдыс.
қышқыл Реактивтер: 1 М тұз қышқылы ерітіндісі, 0.01 М натрий тиосульфаты ері-
тіндісі, су.
мырыш Қауіпсіздік техникасының ережелерін қатаң сақта!
• «Химиялық реакция жылдамдығына температура әсері» тәжіри-
▲ 1-сурет. Химиялық бесін жаса.
реакция Берілген тапсырмаларды орында.
жылдамдығына 1. Реакцияның молекулалық, толық және қысқартылған иондық тең-
факторлар әсері деуін жаз.

148