Page 153 -
P. 153
10. 14-топ элементі – кремний химиясы
Химиялық элемент – кремний металдарға Сен:
жатады ма, әлде бейметалдарға ма?
Неліктен кремний электр тогын өткізе ■ металдар мен бейметалдар атомдарының
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
алады? Силикон даласы деген не? Неліктен құрылысының ерекшеліктерін;
кремнийді әдемілік элементі деп атайды?
■ қосымша топша элементтері қасиеттерінің
өзгеру үдерісін;
Кремний өте кең таралған элемент болып та-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
былады, жер қыртысындағы оның үлесі 27.6% ■ металдардың физикалық қасиеттерін
құрайды. Жер қыртысындағы құрамы бойынша білесің.
кремний оттектен кейін екінші орында, массалық
үлесі шамамен 49%. Минералдар мен тау жыныс- Бұл тарауда:
тары патшалығының басты элементі болып табы-
латын кремний кремнезем (кремни диоксиді) мен ■ кремний атомының электрондық
кремний қышқылының тұздарының (силикаттар) құрылысын;
құрамына кіреді. Өзінің қасиеттеріне байланысты ■ кремнийдің әртүрлі макромолекулалық
кремний көптеген шаруашылық салаларында үл- құрылымдар түзе алатынын;
кен маңызға ие және болашақтың материалы бо-
лып табылады. ■ кремнийдің физикалық қасиеттерін;
Жартылайөткізгіштік және жылуөткізгіштік қа- ■ кремнийдің жартылай өткізгіштік
сиеттеріне, жоғары дәрежеде беріктігіне, жоғары қасиеттерін;
температураға төзімділігіне байланысты құрылғы- ■ кремний диоксидінің құрылысын,
лар жасауда, металлургияда, техникада, химиялық физикалық қасиеттерін;
өнеркәсіпте қолданылады. Әдемі табиғи қосылыс-
тары – агат, халцедон, опал, сердолик, яшма жар- ■ кремний карбидінің құрылысы мен
тылай бағалы тастар ретінде пайдаланылады. физикалық қасиеттерін;
Алмаздың құрылымына ұқсайтын кремнийдің ■ кремний мен оның қосылыстарының
қосылыстары түрлі салада кеңінен қолданылады: заманауи өмірдегі маңызын білетін
олар абразивті материал (егеуқұм қағазы) ретін- боласың.
де, металлургияда және химиялық синтезде, шыны
қорытатын пештердің бөлшектерін, зергерлік бұ- Пәнаралық байланыстар
йымдарды жасауда қолданылады.
Жоғары деңгейде тазартылған, легирленген Физика курсынан электр тогының не екенін
кремний микроэлектроникада, күн батареяларын білесің. Электр тогын өткізу қабілеті тек метал-
және аспап жасауда, радиотехникада қолданылады. дардың ғана қасиеті емес екен. Осы тарауда
Тұрақсыз силикаттар керамика, шыны, фаянс, це- кремнийдің электрөткізгіштік қасиеттері туралы
мент пен бетон өндірісінің негізі болып табылады. білетін боласың.
Кремнийдің қосылыстары тірі ағзалардың құра-
мына кіреді. Диатомды балдырлар, протиста-
лар және радиоляриялар, кремнийлі губкалар
тәрізді ағзалардың қаңқасы кремний диокси-
дінен тұрады. Теңіз түбіндегі осы ағзалардың
қалдықтары жұқа тесікті кремнезем «трепел»,
«кизельгур» деген атауға ие.
