Page 154 -

10.1 Кремний

Кремний неліктен ТАПСЫРМА. Кремний мен көміртек атомдарының құрылысындағы ұқ-
металлоидтарға састықтар мен айырмашылықтарды тап. Жай заттар – кристалдық кремний
жатады? мен алмаздың құрылысын салыстыр.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
Кремний элементі периодтық жүйеде 14-топта орналасқан
ТІРЕК СӨЗДЕР: (4-топтың негізгі топшасы). Атом ядросы 14 протоннан және
14 нейтроннан тұрады, ядро айналасында үш энергетикалық
■ аллотропиялық деңгейде 14 электрон орналасады. Қозған күйде кремнийдің
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
түрөзгеріс
төрт жұптаспаған электроны болады (1-сурет).
■ кристалдық кремний
Кремнийдің кристалдық торы алмаздікі сияқты алып мак-
■ аморфты кремний ромолекулалық болып табылады. Кремнийдің әрбір атомы
■ кремнезем тетраэдрдің ортасында орналасқан, төбесінде төрт жақын орна-
■ силикаттар ласқан атомдар өз кезегінде басқа да төрт атоммен ковалентті
байланыспен байланысқан. Ақ құмды магниймен қыздырғанда
■ алюмосиликаттар
аморфты кремний алынады:
2Mg + SiO = 2MgO + Si
2
2
6
2
а) Si 1s 2s 2p 3s 3p 2 ◄ 1-сурет. Кремний
2
14
атомының
1s 2s 2p 3s 3р электрондық
↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ ↑ және графикалық
формуласы:
Аллотропиялық ә) Si 1s 2s 2p 3s 3p 2 а) қалыпты
2
6
2
2
модификация 14 жағдайда;
(allotropy modifition) – бір 1s 2s 2p 3s 3р
элемент атомдарынан ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑↓ ↑ ↑ ↑ ↑ ә) қозған күйде
тұратын жай заттар.
Кристалдық кремний
(crystalline silicon) – тет-
раэдрлік кристалдық
торлы кремнийдің ал-
лотропиялық түрөзгерісі.
Аморфты кремний
(amorphous silicon) – рет-
сіз кристалдық торлы
кремнийдің аллотропи-
ялық түрөзгерісі.

Силикаттар ▲ 2-сурет. Кремнийдің кристалдық торы
(silicates) – кремний
қышқылының тұздары. Кремнийдің оттекті (кремний диоксиді) және көміртекті
(кремний карбиді) қосылыстары – тетраэдрлі құрылысты макро-
Алюмосиликаттар молекулалық құрлымды заттар, түйіндерінде ковалентті байла-
(aluminosilicates) – құра-
мында алюминий бар нысқан атомдар орналасқан. Кремний қышқылына сай келетін
силикаттар. метакремний қышқылы тертаэдрлік құрылысты құрылымдық

154