Page 182 -

12.3 Радиоизотоптың жартылай

ыдырау периоды

Әртүрлі 1-ТАПСЫРМА. Тапсырманы орында.
радиоактивті 1. Альфа-, бета-, гамма-сәулеленуді өту қабілетінің өсуіне қарай ор-
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
заттардың сәулелену наластыр.
қарқындылығы бірдей 2. Радиоактивті ыдырау реакцияларын жаз:
жылдамдықпен кемиді 1) магнийдің 22 Mg α-ыдырауы;
12
ме? 2) натрийдің 22 Na β-ыдырауы;
11
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
3) уранның 235 U α-ыдырауы;
92
239
4) плутонийдің Pu β-ыдырауы;
94
ТІРЕК СӨЗДЕР: 226
5) радийдің Ra α-ыдырауы.
88
■ жартылай ыдырау
периоды Жартылай ыдырау периоды
■ альфа-, бета-, гамма- Кейбір радиоактивті элементтердің сәулелену қарқындылы-
сәуле ғы ондаған, жүздеген және мыңдаған (мысалы, уран) жылдар
бойы өзгермейді. Ал кейбіреулері бірнеше минутта немесе
секундта (мысалы, радий) төмендейді. Радиоактивті ыдырау
үдерісін сандық тұрғыда қалай сипаттауға болады? Ол үшін
жаңа шама – жартылай ыдырау периодын енгізу керек. Әр-
бір радиоактивті элементтің жартылай ыдырау периоды деп
аталатын өзіндік уақыт аралығы бар. Жартылай ыдырау перио-
ды – бұл барлық ядролардың дәл жартысы ыдырауға кететін
уақыт аралығы. Жартылай ыдырау периоды туралы білім изо-
топтардың ыдырау жылдамдығын анықтауға мүмкіндік береді.

2-ТАПСЫРМА. Радиоактивті ыдырау үдерісін модельде.
▲ Электрондық Ішінде 40 тиыны бар қораптар берілген (тиынның орнына түймелерді
зертхананың ғылыми қолдануға болады). Оларды радиоактивті изотоптың атомдары деп есепте.
қызметкері Тапсырма:
1. Тиыны бар қорапты ары-бері қозға (шартты түрде элементтің
жартылай ыдырау периодының белгілі бір уақыт аралығы өтті).
2. Тиыны бар қорапты партаға аудар және қанша тиынның ауда-
рылғанын, яғни жаңа элементке айналғанын есепте.
3. Аударылған тиындарды бір шетке алып қойып, кестеге қорапта
қалған аударылмаған тиындардың санын жаз.
4. Осы әрекеттерді бір тиын қалғанға дейін қайтала.
N, 10 6 5. Алынған деректердің негізінде график сызып, айнымалыларды
40 анықта.
Сұрақтарға жауап бер:
60 1. Тәжірибеде қандай математикалық заңдылық байқалады?
2. Жартылай ыдырау периодының анықтамасын тұжырымда.
30
3. Алынған графикті берілген изотоптың графигімен салыстыр.
4. Модельдеу кезінде алынған жартылай ыдырау үдерісінің қисық
t, c сызығын басқа изотоптарға қолдануға болады ма?
40 80 120 160

182