Page 183 -

Радиоактивті ыдырау заңы Жартылай ыдырау
периоды
Радиоактивті ыдырау заңын 1903 жылы ғалымдар – Фре- (half life) – радиоактивті
дерик Содди мен Эрнест Резерфорд эксперименттік жолмен атомдардың бастапқы
ашқан. ХХ ғасырда заманауи емес құралдармен көптеп жүр- сандарының жартысы
ыдырауға кеткен уақыты.
гізілген зерттеулер нақты және негіздемесі бар нәтижеге алып
келгендігі таңғаларлық. Бұл – радиоактивтіліктің негізгі заңы,
а) 60 минутта висмуттың әрбір ядросының массалық саны екі есеге ҰСҚА
ол белгілі бір уақыт аралығында ыдырайтын атомдардың са-
нын анықтайды. Радиоактивті ыдырау заңы статистикалық заң СЕН БІЛЕСІҢ БЕ?
болып табылады. Радиоактивті ыдырау температураға, қы-
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
сымға, атомның жасына және т.б. байланысты емес. Заңның 4,6 млрд жыл бұрынғы
математикалық өрнегі: N = N ∙ 2 , мұндағы N – бастапқы жарылыстан түзілгеннен
t/T
бергі уақытта Күн жүйе-
0
0
уақыттағы атомдар саны, N – уақыт аралығында ыдырамай сіндегі Д.И. Менделеев
қалған атомдар саны, t – уақыт. кестесіндегі алғашқы 92
ЖОБАЛЫҚ Н
ций мен прометий іс жү-
3-ТАПСЫРМА. Дұрыс жауаптарын таңда. элементтің екеуі – техне-
1. Висмут-212 атомының жартылай ыдырау периоды 60 минутты құрайтын зінде толығымен, соны-
мен қатар ураннан кейінгі
болса, қайсы тұжырым дұрыс болып табылады?
элементтер де жойылып
азаяды; таусылды. Жердегі қалған
ә) 60 минутта бар ядролардың жартысы ыдырайды; 90 элементтің шамамен
25-інің ұзақ уақыт болатын
б) 120 минут ішінде барлық ядролар ыдырайды; радионуклидтері бар. Осы
в) әрбір 60 минутта шамамен бір ядро ыдырайды.
күнге дейін жартылай ыды-
2. Радиоактивті заттың белсенділігіне қандай сыртқы факторлар әсер рау периоды T½ ≥ 0,7 млрд
етеді? жыл болатын 288 радиоак-
а) температураның көтерілуі; тивті нуклидтер сақталған.
ә) қысымның артуы;
б) химиялық үдерістер;
в) ешқайсысы.
3. Радиоактивті ыдырауда атомда не өзгереді?
а) атомның электрондық қабаты;
ә) атом ядросы;
б) ештеңе өзгермейді;
в) протондар саны.

СҰРАҚТАР МЕН ТАПСЫРМАЛАР
1. α-сәулелері қандай болады?

2. β-сәулелері қандай болады?
3. Радиоактивті ыдырау кезінде атом ядроларында қандай өзгеріс
болады?
4. Элементтің жартылай ыдырау периодына не әсер ете алады?

5. Жартылай ыдырау периоды деген не? Анықтама бер.

183