Page 77 -

4.6 Күшті және әлсіз электролиттер Ерітінділердің
электрөткізгіштігін
өлшеу барысында
Электролиттер ерітінділерінің зерттеулері көрсеткендей мынадай нәтижелер
алынды: тұз
кейбір сулы ерітіндідегі электролиттер толығымен диссоциация- қышқылының
ланбайды, заттың кей бөлігі ерітіндіде молекула түрінде қалады. ерітіндісінде шам
Күшті электролиттер ерітіндіде толығымен дерлік диссо-ҰСҚА
Мұндай электролиттерді әлсіз электролиттер деп атайды. Оның жарқырап жанды,
себебі әлсіз электролиттердің диссоциациялануы қайтымды: тура сондай
ерітіндідегі соқтығысу кезінде иондар қайтадан молекулалар концентрациялы
сірке қышқылының
түзеді (ассоциацияланады). Әлсіз ерітінділердің диссоциация- ерітіндісінде шамның
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
лану үдерісінің қайтымдылығын көрсету үшін диссоциация жарығы төмендеу
теңдеуінде қайтымдылық белгісі қолданылады: болса, сахарозаның
ерітіндісінде шам
-
+
+ H
→ CH COO
CH COOH
←
тіпті жанбады
(сулы)
3
(сулы)
(сулы)
3
Әлсіз ерітінділерге көптеген бейорганикалық және органи-
ЖОБАЛЫҚ Н
Мұндай нәтижелерді
калық қышқылдар жатады, мысалы, азотты қышқыл, фторсутек (1-сурет).
қышқылы, сірке қышқылы. қалай түсіндіруге
болады?
циацияланады. Күшті электролиттің толық диссоциациясын
көрсету үшін теңдік белгісінің орнына «→» белгісін қояды:
KCl →K + + Cl -
(сулы) (сулы) (сулы)
Күшті электролиттерге күкірт, азот, тұз қышқылдарын, сілті-
лерді және барлық дерлік тұздарды жатқызуға болады.
Электролиттің күші сандық сипаттамаға да ие. Электролиттік
диссоциация дәрежесі (α) электролиттің иондарға ыдыраған
үлесін көрсетеді:
иондарға ыдыраған молекулалар саны
α=
жалпы молекулалар саны ▲ 1-сурет. Ерітінділердің
электртерістілігін
Диссоциациялану дәрежесін көбіне пайызбен өрнектейді өлшеу
(%). Диссоциациялану дәрежесінің мәніне орай электролиттерді
үш топқа жіктейді:
a) күшті электролиттер (α >30%);
ТІРЕК СӨЗДЕР:
ә) орташа электролиттер (3% <α <30%);
б) әлсіз электролиттер (α <30%). ■ күшті электролит
■ әлсіз электролит
1-ТАПСЫРМА. Егер 0.1 М фосфор қышқылының ерітіндісінде сутек ион-
3
дарының концентрациясы 0.03 моль/дм болса (фосфат ионы түзіліп, дис- ■ электролиттік
социацияланғанға дейін деп ескерсек), диссоциациялану дәрежесін және диссоциациялану
электролиттің күшінің қанша болатынын есепте. дәрежесі
Электролиттердің орташа күшіне күкіртсутек қышқылы мен
күкіртті қышқыл жатады. Электролиттің диссоциациялану үдері-
сі сатылап жүрген кезде екінші және одан кейінгі сатыларының
дәрежесі алғашқыға қарағанда төмен болады. Әдетте бірінші

77