Page 80 -

Берілген суретті 4.7 Ерітінділердегі ион
зерделе (1-сурет).
Бұл суреттерді алмасу реакциялары
не біріктіреді?
Бақыланатын
құбылыстардың Электролиттер сулы ерітінділерінде иондарға ыдырайтын-
айырмашылығы неде? дықтан, ерітіндідегі электролиттер арасындағы реакцияларды
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
иондық әрекеттесуге жатқызуға болады. Бұл реакциялар то-
тығу-тотықсыздану реакциялары емес, себебі элементтердің
тотығу дәрежелері өзгермейді. Бұл кезде жүретін құрамбөліктер
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
(иондар) арасындағы алмасуды «ион алмасу реакциялары»
деп атауға болады.
Ерітінділерде жүретін кейбір химиялық әрекеттесулерді
қарастырайық.
1-мысал. Күміс хлориді мен калий хлоридінің өзара әре-
кеттесуі нәтижесінде ақ түсті күміс хлоридінің тұнбасы түзіледі.
Молекулалық реакциясы:
AgNO +KCl =AgCl ↓+KNO
3(сулы) (сулы) (қ) 3(сулы)
Бастапқы заттар күшті электролиттер болып табылады және
ерітіндіде толығымен диссоциацияланады. Реакция өнімдерінің
бірі суда ерімейді, сондықтан иондық теңдеуді жазған кезде оны
ион түрінде жазбайды. Иондық теңдеулерді жазған кезде сулы
ерітінділерде жүретін электролиттік диссоциацияларды ескереді:
Ag + +NO - + K + + Cl - = AgCl ↓ + K + + NO -
(сулы) 3(сулы) (сулы) (сулы) (қ) (сулы) 3(сулы)
Алынған теңдеу толық иондық теңдеу деп аталады, себебі
онда реакциядағы барлық иондар мен басқа бөлшектер бар.
Осы теңдеуден K + және NO - иондарының ион алмасуға қа-
(ер.) 3(ер.)
тыспайтынын көруге болады. Сондықтан бұл иондарды теңдеу-
дің оң жағынан да, сол жағынан да алып тастайды. Осылайша
қысқартылған иондық теңдеу алынады:
Ag + +Cl - =AgCl ↓
(сулы) (сулы) (қ)
1-ТАПСЫРМА. Мыс (II) сульфаты мен калий гидроксидінің әрекеттесуінен
мыс (ІІ) гидроксиді түзілетін молекулалық және иондық түрдегі реакция
▲ Химиялық реакциялар
теңдеулерін жаз.
2-мысал. Натрий карбонатына тұз қышқылымен әсер еткен
кезде газ – көміртек диоксиді бөлінеді. Реакцияның молекула-
ТІРЕК СӨЗДЕР: лық теңдеуі:

■ ион алмасу 2HCl (сулы) +Na CO 3(сулы) =2NaCl (сулы) + H O +CO 2(г)
2
2
(с)
реакциялары 1-мысалдағы сияқты заттардың электролиттік диссоциация-
■ иондық теңдеу сын ескере отырып, иондық теңдеуді жазамыз: бейэлектролит-
тер және аз диссоциацияланатын электролиттерді молекулалық
түрде, ал күшті электролиттерді ион түрінде жазамыз:

80