Page 120 -

7.1-суреттегі 7.1 Механикалық жұмыс
мысалдарға ортақ
нәрсе — екі жағдайда
да механикалық Дененің жылдамдығы модулі бойынша өзгеруі үшін күштің
жұмыстың нөлге тең қозғалыс бағытына проекциясы нөлден өзге болуы керектігін
болуы. Бұл жағдайда
механикалық жұмыс- білесің.
ЖОБАЛЫҚ НҰСҚА
тың атқарылмау Денеге түсірілген күштің жұмысы:
себебі неде?
W = F ∆ r (7.1)
r
Барлық құқықтар "Назарбаев Зияткерлік мектептері" ДБҰҰ-ға тиесілі
ТІРЕК СӨЗДЕР: мұндағы F= r r ∆ деп отырғанымыз – күш түсірілген нүктенің
W
орын ауыстыруы.
■ механикалық жұмыс
Қатты дененің Ох осі бойымен ілгерілемелі қозғалысы кезін-
де дененің барлық нүктелері күш түсірілген нүктемен бірдей
ілгерілемелі қозғалады. Күш пен орын ауыстыру арасындағы

бұрышты α әрпімен белгілеп, (7.2-сурет), F =Fcosα және F= r ∆ =s
W
x r
екенін ескерсек, механикалық жұмысты есептейтін формуланы
→
F аламыз:
W=Fs cosα (7.2)
Халықаралық бірліктер жүйесіндегі (SI) жұмыстың өлшем
бірлігі – 1 Джоуль (Дж). 1 Дж=1 Н ∙ 1 м.
Механикалық жұмыс — скаляр шама. Күш жұмысының мәні
оң, теріс немесе нөлге тең бола алады. Жұмыстың таңбасы күш
→
F пен орын ауыстыру векторларының арасындағы бұрыштың
косинусы таңбасымен анықталады.
0≤α<90 болғанда, α бұрыштың косинусы оң таңбалы
О
7.1-сурет. (cos α>0) болатындықтан, күш оң жұмыс атқарады (W>0). Егер
90 <α≤180 болса, онда α бұрыштың косинусы теріс таңбалы
О
О
Механикалық жұмыс (cosα<0) болатындықтан, күш теріс жұмыс атқарады (W<0).
— денеге түсірілген күш (7.2) формуладан төмендегідей үш жағдайда механикалық
әрекетінен оның коор- жұмыс атқарылмайтынын көреміз:
дината өзгерісін сипат-
О
тайтын сандық өлшемі 1. Күш орын ауыстыруға перпендикуляр болғанда, cos 90 =0
бар физикалық шама. болғандықтан, жұмыс атқарылмайды.
2. Денеге күш әрекет еткенімен, оның орын ауыстыруы нөлге
→
F тең болғанда да күштің жұмысы нөлге тең болады.

→ ∑
α ∆F 3. Дене инерция әрекетінен қозғалғанда, F =0 болған-
дықтан, W=0.
0 x x x Массасы m денеге әрекет ететін ауырлық күшінің жұмысын
1 2
қарастырайық.
→
7.2-сурет. Дененің F Денені h биіктікке көтергенде, ауырлық күші мен орын ауыс-
күштің әрекетінен тыру қарама-қарсы бағытталатындықтан (7.3, а-сурет), ауырлық
орын ауыстыруы
күші қозғалысқа кедергі жасай отырып, теріс жұмыс атқарады:
W= – mgh. (7.3)

120